लिभर सिरोसिस के हो र कसरी बच्ने?

मानव शरीरको सबैभन्दा ठूलो अंगका रूपमा कलेजोलाई लिइन्छ। एउटा वयस्क व्यक्तिको कलेजो लगभग १ दशमलव ३६ किलोग्राम तौलको हुन्छ। मानव शरीरका लागि कलेजोको निकै ठूलो भूमिका छ। परिवर्तित जीवनशैलीका कारण अहिले कलेजोमा विभिन्नखाले समस्या देखिन थालेका छन्। कलेजोमा धेरै देखिने समस्यामध्ये एक हो– लिभर सिरोसिस।

लिभर सिरोसिस भनेको के हो?
कलेजोमा जालो पलाउनु र कडापन आउनु नै लिभर सिरोसिस हो। कलेजो त्यस्तो अंग हो, जो फेरि पलाउन सक्छ। लिभर सिरोसिस हुँदा कलेजो बिस्तारै बिग्रँदै जान्छ।

कलेजोमा जालो पलाउँदै कडा हुनु नै लिभर सिरोसिस हो। यसले कलेजोको नरमपना हटाउँदै कडापनमा परिणत गर्छ।

सिरोसिसले कलेजोको कार्यक्षमता घटाउँछ। बिस्तारै कलेजो र पाचनप्रणाली नलीको बीचमा हुने रक्तनलीमा धेरै चाप परेर फुट्ने र धेरै रगत बग्दा बिरामीको मृत्युसमेत हुनसक्छ।

प्रायः बिरामी कलेजोमा संक्रमण फैलिसकेपछि अस्पताल आउने गर्छन्।

कारण
नेपालमा लिभर सिरोसिस हुने मुख्य कारण भनेकै रक्सी धेरै पिउनु हो। अस्पतालमा भर्ना भएका कलेजोका बिरामीमध्ये आधाभन्दा बढी रक्सीकै कारण त्यो अवस्थामा पुगेको पाइन्छ।

मोटोपना भएका व्यक्तिको कलेजोमा बोसो जमिरहेको हुन्छ। त्यस्ता व्यक्तिले रक्सी खाए झन् छिटो कलेजो बिग्रिन्छ। चिकित्सकको सल्लाहबिना विभिन्न किसिमका जडीबुटी सेवन गर्दा पनि लिभर सिरोसिस हुने सम्भावना रहन्छ।

हेपाटाइटिस बी भएको लामो समय भएको छ भने पनि कलेजोलाई बिस्तारै कडापनतिर लान सक्छ।

लिभर सिरोसिस हुने अर्को कारण वंशाणुगत पनि हो।

त्यस्तै जोर्नी दुख्नु वा बाथसँग सम्बन्धित रोगले पनि कलेजोलाई असर गर्छ।

लक्षण
कलोजोमा कुनै पनि समस्यामा सुरुवाती चरणमा लक्षण देखिँदैनन्। तर जब रोग बढ्दै जान्छ तब बिरामीमा लक्षण देखिन्छन्।

–सिरोसिस भइसकेको बिरामीमा पटकपटक संक्रमण हुने

–रगत कम हुनु

–मुख र दिसाबाट रगत आउनु

–पेट फुल्नु

–शरीर पहेँलो हुने (जन्डिस)

–पेटमा पानी जम्ने

–खुट्टा सुन्निने

–पुरुषमा स्तन वृद्धि हुने (गाइनेकोमास्टिया)