युनिकोड
म्यान्मामा जारी द्वन्द्व, बंगलादेशका शरणार्थी शिविरमा बढ्दो अभाव र मानव बेचबिखनको जालोका कारण हजारौँ रोहिंग्या शरणार्थीले जीवनको जोखिम मोलेर समुद्री मार्ग हुँदै दक्षिणपूर्वी एसियातर्फ पलायन गर्ने क्रम तीव्र बनेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार सन् २०२५ समुद्री यात्राका क्रममा रोहिंग्याका लागि सबैभन्दा घातक वर्ष बनेको थियो भने सन् २०२६ मा पनि मृत्यु र बेपत्ताको क्रम रोकिएको छैन।
२५ वर्षीया राहेला बेगम त्यही जोखिमपूर्ण यात्राबाट फर्किन सफलमध्ये एक हुन्। सन् २०१७ मा म्यान्माको राखाइन राज्यबाट भागेर बंगलादेशको कक्स बजार शरणार्थी शिविरमा पुगेकी उनले शिविरमा बढ्दो कठिनाइपछि गत अप्रिलमा मलेसिया जाने उद्देश्यले समुद्री यात्रा सुरु गरेकी थिइन्।
करिब २८० जना यात्रु बोकेको डुंगा चार दिनपछि अन्डमान सागरमा डुबेपछि उनी दुई दिन र एक रात काठको एउटा पाटामा अडिएर समुद्रमा बगेकी थिइन्। अन्ततः उद्धार जहाजको ध्यानाकर्षण भएपछि उनको ज्यान जोगिएको थियो।
‘मैले एउटा काठको फलेक समात्न सफल भएँ। त्यसैको सहारामा दुई दिन र एक रात बिताएँ। म मृत शरीरजस्तै समुद्रमा तैरिरहेको थिएँ, धेरै प्रयासपछि मात्र टाउको उठाएर उद्धारकर्ताको ध्यान खिच्न सकेँ’, उनले भनिन्।
हाल कक्स बजार क्षेत्रमा १० लाखभन्दा बढी रोहिंग्या शरणार्थी बसोबास गरिरहेका छन्। बंगलादेश सरकारले उनीहरूलाई शिविरबाहिर स्वतन्त्र रूपमा आवतजावत गर्न वा रोजगारी गर्न नदिने नीति अपनाएको छ।
यही अवस्थाले धेरैलाई समुद्री मार्गबाट मलेसिया, इन्डोनेसिया र थाइल्यान्ड पुग्ने जोखिमपूर्ण निर्णय गर्न बाध्य बनाइरहेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघीय शरणार्थी उच्चायुक्त (यूएनएचसीआर) का अनुसार सन् २०२५ मा छ हजार ५०० भन्दा बढी रोहिंग्याले समुद्री मार्गबाट शिविर छोड्ने प्रयास गरेका थिए। तीमध्ये करिब ९०० जनाको मृत्यु भएको वा उनीहरू बेपत्ता भएका थिए। यो अहिलेसम्मकै सबैभन्दा उच्च सङ्ख्या हो।
यस वर्ष जनवरीदेखि मेसम्म मात्रै कक्स बजारका शिविरबाट दुई हजार ३०० जनाले समुद्री यात्रा थालेका छन्। यो सङ्ख्या गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा झण्डै दोब्बर हो।
मानव बेचबिखन गर्ने गिरोहले राम्रो जीवनको आश्वासन दिँदै शरणार्थीलाई प्रलोभनमा पार्ने गरेका छन्। कक्स बजारबाट करिब एक घण्टाको दुरीमा रहेको टेकनाफबाट यात्रुहरूलाई ट्रलरमार्फत समुद्रमा पुर्याइन्छ र त्यसपछि ठुला जहाजमा सारेर दक्षिणपूर्वी एसियातर्फ पठाइने गरेको छ।
नाम नखुलाउने सर्तमा एक तस्करले प्रत्येक यात्राबाट आफूले दुई लाख ५० हजार टकासम्म आम्दानी गर्ने गरेको स्वीकार गरे। उनका अनुसार यस्तो सञ्जाल बंगलादेश, म्यान्मा, थाइल्यान्ड र मलेसियासम्म फैलिएको छ।
बंगलादेशी अधिकारीहरूले भने मानव बेचबिखन नियन्त्रणका लागि प्रयास जारी रहेको बताएका छन्। तटरक्षक बलका लेफ्टिनेन्ट मोहम्मद रनक रहमानका अनुसार यस वर्ष मात्रै ६१८ जना मानव बेचबिखनका पीडितको उद्धार गरिएको छ।
नाफ नदी क्षेत्रमा नियमित गस्ती भइरहेको र थप घटना रोक्न अधिकतम सतर्कता अपनाइएको उनले बताए। यद्यपि स्थानीय अधिकारीहरूले सीमित स्रोतसाधनका कारण मानव बेचबिखनको सञ्जाल नियन्त्रण गर्न कठिन भइरहेको स्वीकार गरेका छन्।
कक्स बजार अदालतका सरकारी वकिल तौहिदुल अन्वरका अनुसार हाल करिब ५०० वटा मानव बेचबिखनसम्बन्धी मुद्दा अदालतमा विचाराधीन छन्।
उनले अनुसन्धानमा प्रमाण जुटाउन कठिन हुने र तस्करहरूको प्रभाव बलियो रहेकाले कारबाही चुनौतीपूर्ण बनेको बताए।
स्थानीय प्रहरी प्रमुख ए.एन.एम. साजेदुर रहमानले रोहिंग्याहरू जुनसुकै मूल्य चुकाएर पनि शिविरबाट बाहिरिन चाहने भएकाले समस्या अझ जटिल बनेको उल्लेख गरे।
युनाइटेड रोहिंग्या काउन्सिलका अध्यक्ष सैयद उल्लाले शिविरको कठोर जीवन नै पलायनको मुख्य कारण भएको बताए।
उनका अनुसार धेरै शरणार्थी दैनिक दुई छाक खाना र अत्यन्त न्यून आर्थिक सहयोगमा जीवन गुजार्न बाध्य छन्, त्यसैले राम्रो भविष्यको आशामा उनीहरू जोखिमपूर्ण यात्रा रोजिरहेका छन्।
उनले रोहिंग्या संकटको दीर्घकालीन समाधान म्यान्मामा स्थायी शान्ति स्थापना र सुरक्षित स्वदेश फिर्ती नै भएको बताए।
तर सन् २०२१ को सैन्य ‘कू’ पछि म्यान्मामा जारी द्वन्द्व अझै रोकिएको छैन।
अमेरिकास्थित संस्था एसीएलईडीका अनुसार उक्त द्वन्द्वमा हालसम्म एक लाखभन्दा बढी मानिसको ज्यान गइसकेको छ।
कक्स बजारस्थित बाँस र त्रिपालले बनेको आफ्नो अस्थायी बासमा फर्किएकी राहेला बेगमले समुद्री दुर्घटनासँगै आफ्नो स्वतन्त्र जीवनको सपना पनि डुबेको बताइन्।
‘भगवान्ले मलाई कतै पनि शान्ति दिनुभएन। आफ्नै देशमा पनि होइन, यहाँ पनि होइन’, उनले पीडा व्यक्त गरिन्। (रासस/एएफपी)
प्रतिक्रिया