ब्लग


स्मृतिमा पूर्वमन्त्री पदमसुन्दर लावती

स्मृतिमा पूर्वमन्त्री पदमसुन्दर लावती

उत्तम थाम्सुहाङ
जेठ २७ , काठमाडौँ

काठमाडौं सहर । २०४० साल जाडो महिनाको दिन । गाउँमा बुढापाकाहरुले भन्ने गरेको नेपालको पहिलो भ्रमण यतिबेला सम्झना भएर आइरहेछ । भर्खर ‘टिन एज’मा प्रवेश गर्दै गरेको किशोरका पाइतालाले जब सहर टेक्यो, मनमा एकसाथ अनेकौं अनुभूतिहरु सल्बलाएर आए ।
शान्त तलाउझैं गाउँमा बस्ने म, सहर त नदीझैं लाग्यो । सोचेँ, अब म यो सहरसँग अभ्यस्त हुनु छ । सहरकै रफ्तारमा आफूलाई ढाल्नुछ । वरिपरि पहाडहरु, तल विशाल फाँट, चिल्लो सडक, ठूला घरहरु । माथि निलो स्निग्ध आकाश । सहर मलाई सुन्दर लाग्यो ।

सहरमा पढ्न आएको म । मैले मामासँग बसेर पढ्नु थियो । नौ कक्षामा पाटनको स्कुलमा भर्ना भएँ ।
त्यतिबेला स्कुलको सम्झना, सहरको कथाभन्दा मामाको स्मृतिले मेरो हृदय उद्वेलित बनाइरहेछ । लामो अवधि मामासँगको सार्थक उठबस, संगतले ममा सकारात्मक प्रभाव पारेको थियो । राष्ट्र, समाज र जीवनलाई हेर्ने दृष्टिकोण निर्माणमा मामाले देखाउनुभएको बाटो पछ्याएर नै ममा स्पष्टता आएको हुनुपर्छ । यतिबेला म मेरा मामा स्व. पदमसुन्दर लावतीलाई सम्झिरहेछु ।
म पुलचोक, मन्त्री क्वार्टरमा बुवाको पछि लागेर पुगेको हुँ । मामा त्योबेला गृहमन्त्री हुनुहुन्थ्यो । म मन्त्री क्वार्टरबाटै स्कुल धाउँथे । 
छोटो अवधिमै म प्रायःको ‘भान्जाबाबु’ र ‘भान्जाराजा’ मा रुपान्तरित भइसकेको थिएँ । गृहमन्त्रीको क्वार्टर भइसकेपछि मानिसहरुको आवात–जावत बाक्लै हुन्थ्यो ।


मामाको दैनिकी अनुशासित थियो । बिहान ६ बजेअगावै उठेर नुहाएर साढे ६ देखि कार्यकर्ता भेटघाट र मन्त्रालयको कामको सन्दर्भमा भेटघाट शुरु भइसक्थ्यो । स्कुल जानुअघि र आएपछि टेलिफोन उठाउने मेरो काम थियो । म अघोषित रुपमा पीए नै भएको थिएँ ।
नम्बर घुमाउँदै डायल गर्नुपर्ने फोन सेटले पहिलो दिनदेखि नै आकर्षित गरेको थियो । त्यसकारण म अरुभन्दा छिटो–छरितो गएर फोन उठाउँथे । उताबाट प्रश्न आउँथ्यो– छोरी हो ? सायद मेरो आवाज उस बखत मसिनो सुन्थे होला ।

नयाँ ज्ञान प्रविधिसँग मानिस परिचित हुनुपर्छ भन्नेमा मामाको सदैव जोड हुन्थ्यो । मलाई पनि नयाँ कुरा सिक्नमा सदैव उत्प्रेरित गर्नुहुन्थ्यो । जस्तो कि– एकपटक मलाई साइकल दिएर सिक्नु भन्नुभयो । सुरेखा पालुङवा र म भएर साइकल सिक्न थाल्यौं ।
एकदिनको कुरा– साइकलमाथि मेरो पूरा नियन्त्रण आइसकेको थिएन । म जसोतसो लड्खडाउँदै खुट्टा टेक्दै चलाउनेसम्म भएको थिएँ । सुरेखा मेरो पछि–पछि थिइन् । मैले पाइडल मारेँ र साइकल केही अघि बढाएँ । मन्त्री हिरालाल विश्वकर्माको क्वार्टर अघि के पुगेका थियौं, साइकलमाथिको नियन्त्रण गुमाएँ ।
नतिजा– नालीमा दुर्घटित भएँ । तत्कालै ओठ सुन्निएर आयो । धन्न दाँत केही भएन । तर, ओठ सुन्नाएर क्वार्टर पुग्दा माइजूको नमिठो गाली पाएँ । यो घटनाले मलाई एउटा पाठ भने सिकायो ।
सिकाइमा असफलता ब्रग्रेल्ती आउँछन्, हौसला मार्नुहुन्न । कालान्तरमा साइकल हुँदै, मोटरसाइकल र गाडी पनि चलाउन जान्ने भएँ । गाडी सिक्नु भन्ने पनि मामाकै आग्रह थियो । 
वि.सं. २०४१ साल मामा उद्योग तथा सञ्चार मन्त्री हुनुभयो । मामाको क्वार्टरको उत्तरतर्फ तात्कालीन कृषिमन्त्री हेमबहादुर मल्लको क्वार्टर थियो । दक्षिणतर्फ निर्माण तथा यातायात सहायक मन्त्री नरबहादुर हिराचनको क्वार्टर थियो । वीचमा हामी बस्थ्यौं ।
हेमबहादुर मल्ल मधेशबाट प्रतिनिधित्व गर्नुहुन्थ्यो । उहाँको क्वार्टरमा मधेशी मूलका कार्यकर्ताको जमात सदैव हुन्थ्यो । उहाँ बस र ट्रकबाट कार्यकर्तालाई काठमाडौं घुमाउन ल्याउने गर्नुहुथ्यो । क्वार्टर नजिकै सानो मैदान थियो । त्यहीँ पाल टाँगेर कार्यकर्तालाई खान बस्न व्यवस्था मिलाउनुहुन्थ्यो। त्यो भीड, खैला–बैला हेर्न मलाई रोचक लाग्थ्यो ।
समय आफ्नै रफ्तारमा बगिरहेथ्यो । मैले एसएलसीपनि गरिसकेको थिएँ । त्यो अवधिमा म सहरसँग अभ्यस्त भइसकेको थिएँ । सत्ता, शक्ति, राजनीति थोरबहुत बुुझ्ने भइसकेको थिएँ । विदेशी पाहुनासँग पदमसुन्दर लावती
पूर्वको एउटा लिम्बु गाउँबाट देशको नीति निर्माण गर्ने तहमा पुग्नु चानचुने कुरा थिएन । मामाको राजनैतिक जीवन त जगजाहेर नै छ । उहाँको कार्यशैलीमाथि त देशमा किस्सा नै बनेको छ । म भने उहाँको व्यक्तित्वबाट प्रभावित थिएँ । उहाँ मेरो आदर्शपुरुष हुनुहुन्थ्यो ।
०४६ साल अघि र पछि पनि जनताले उहाँलाई विश्वास गरे । राज्य सत्ताले उहाँलाई विश्वास गर्यो । ०४८ सालमा उहाँ चुनाव लड्दै हुनुहुन्थ्यो । बहुदलीय प्रतिष्पर्धामा त्यो चुनाव उहाँको पहिलो थियो । 
मैले सूचना आदान–प्रदानदेखि लिएर मिडिया हेर्थेँ । गाउँबाट बिरामी भएर कार्यकर्ताहरु काठमाडौं आउँथे । सम्भवतः हजारौं पटक ती बिरामीहरुलाई अस्पताल लाने ल्याउने काम मैले गरेँ ।
मामाको कार्यकर्तासँगको लगाव तिब्र थियो । जिम्मेवारीबाट पछि हट्ने नेता उहाँ हुनुहुन्थेन । ०४८ सालको चुनाव हारेपनि वहाँले ०५१ सालको मध्यावधि जित्नु भयो । राजनैतिक विपक्षीहरुले सोचे होलान्– निर्दलमा पनि रजगज, बहुदलमा पनि रजगज ?
२०४६ साल पछि पनि उहाँले चुनाव जित्नुमा आम कार्यकर्तासँग उहाँको नियमित सम्पर्क थियो । उहाँ महिनाको दुईपटक जिल्ला जानुहुन्थ्यो । जिल्लाका समस्याहरु बुझ्नुहुन्थ्यो ।
उहाँ कृषिमन्त्री हुँदा मैले स्वकीय सचिव भएर काम गरेँ । उहाँमा स्पष्टवादिता थियो । गर्न सक्ने काम, ऐन कानुनसम्मत काम प्रायः सबैलाई गरिदिनु हुन्थ्यो । ‘नहुने काम’ हुन्छ भन्दै आश्वासन दिने उहाँमा बानी थिएन ।
सत्ता सञ्चालनको लामो अनुभवले हुन सक्छ, कर्मचारीतन्त्र पनि उहाँसमक्ष नतमस्तक हुन्थे । अनावश्यक अरुलाई दुःखदिने बानी उहाँमा थिएन, त्यसकारण कर्मचारीहरु पनि खुशी थिए । 
झट्ट हेर्दा कठोर देखिए पनि मामाको मन कोमल थियो । शुरुवात ताका छोरा मान्छेले लामो कपाल पाल्नु हुन्न भने पनि समयक्रममा बदलाव र फेसनलाई उहाँले स्वीकार्नु भयो । कला, सिनेमा, संगीत उहाँका रुचिका विषय थिए । प्रत्येक बिहान नित्यकर्मपछि चियाको चुस्कीसँगै न्युजपेपर पढ्नु उहाँको दैनिकी थियो ।
प्रायः दुःखले अवसर जुर्ने फुर्सदको समयमा उहाँलाई सिनेमा हेर्न मनपथ्र्यो । हिन्दी सिनेमा, सिरियल हुँदै पाकिस्तानी सिरियल पनि उहाँले हेर्नुहुन्थ्यो । हामी घरमै डेकबाट सिनेमा हेरथ्यौँ । सिनेमाको चोटिला संवादहरु उहाँलाई खुबै मन पर्दथ्यो । विशेषगरी सामाजिक मुद्दामा बनेका सिनेमा, जहाँ अन्त्यमा नायकको जित हुन्छ । त्यस्ता प्रकारका सिनेमाहरु हेर्न रुचाउनुहुन्थ्यो । प्रेमकथामा आधारित सिनेमा पनि उहाँलाई रुचि थियो ।

साहित्यकार बैरागी काइँलासँग पदमसुन्दर लावती

राष्ट्रको चौथो अङ्ग पत्रकारिताप्रति सम्मान साथै पत्रकारिताले समाजलाई पार्ने प्रभावसँग मामा परिचित हुनुहुन्थ्यो । फलस्वरुप उहाँले छोरा सगुनसुन्दर लावतीलाई प्रकाशक र कुमार यात्रुलाई सम्पादक बनाएर ‘श्री रुपरेखा’ साप्ताहिक प्रकाशन गर्न दिशानिर्देश दिनुभयो । ‘श्री रुपरेखा’ साप्ताहिकमा लामो समय प्रबन्ध सम्पादक भएर मैले पनि काम गरेँ । पत्रिका विशेषगरी काठमाण्डौं र नेपालको पूर्वी भेगमा लोकप्रिय थियो ।
राजनीतिमा आफ्नो एकल प्रयास र मेहनतले फक्ताङलुङ आरोहण गर्नुभएका स्व. पदमसुन्दर लावतीले कसैको निगाहबाट राजनैतिक विरासत प्राप्त गर्नु भएको थिएन । राजनीतिमा उहाँको सफलता आफ्नै सुझबुझ र जनताको माया थियो ।
जहाँसम्म मलाई लाग्छ, उहाँको सक्रिय राजनीति जीवनमा राष्ट्र, समाज र आमनागरिक भन्दा अरुतिर सोच्न भ्याउनुभएन । यो मेरो निजी विचार भन्दा पनि देश र जिल्लाबासीको प्रतिनिधि विचार थियो । मेरा लागि मामा अभिभावक हुनुहुन्थ्यो । किशोरबयबाटै म उहाँको आदर्श, विचार, कार्यशैलीबाट प्रभावित भएको थिएँ । आफ्नो परिवारप्रति देखाउनुहुने वफादारिता र रेखदेखले म नतमस्तक थिएँ ।
जीवनमा अनुशासनको महत्व मैले उहाँबाटै बुझेको छु । छोरा मान्छे ६ बजे अगावै उठ्नुपर्छ, उहाँको सकारात्मक बानी थियो । जीवन होस् या देश, अनुशासनमा चल्यो भने प्रगतिको शिखर चुम्छ, उहाँको मान्यता थियो । 
साठीको दशकको मध्यताका म हङकङ आएँ । हङकङबाट म उहाँको स्वास्थ्य, दैनिकी बुझिरहन्थेँ । छुट्टीमा नेपाल जाँदा शुरुमा उहाँलाई भेट्न जान्थेँ ।
एक साँझ, विदाका कारण म कोठामै थिएँ । मोबाइलको घण्टी बज्यो । हत्तपत्त उठाएँ । म फोन प्रायः छिटो–छरितो उठाउँछु । यो उहिले मन्त्रि क्वार्टरको अभ्यासले पनि हुन सक्छ । फोन उठाएँ । उताबाट गम्भीर आवाज आयो । मामा पदमसुन्दर लावती यो दुनियाँमा रहनुभएन । 
म अवाक भएँ । केही प्रतिक्रिया जनाउनै सकिनँ । सधैं रङ्गीन देख्ने हङकङको सडक, बजार, मानिसहरु फिक्का, सादा देखें । मेरा औंलाले मोबाइलको स्क्रिनमा ट्राभल एजेन्सीको नम्बर डायल गर्दै थियो । किनकि, भोलि जानु छ नेपाल र मामाको भौतिक शरीरलाई अलविदा भन्नु छ ।
स्व.लावतीको सातौं वार्षिकीमा श्रद्धासुमन ।

जेठ २७, २०७९, शुक्रबार

प्रतिक्रिया

नेपाल खबर प्रा.लि
सूचना विभाग दर्ता नंः ५४९/०७४-७५

Nepal Khabar Pvt. Ltd.

Blue Star Complex
Thapathali-11, Kathmandu, Nepal
+977 01 4240505 / 4241389
Admin:[email protected]
News:[email protected]

विज्ञापनका लागि सम्पर्क

+977 9851081116
[email protected]

जीवन बस्नेत
कार्यकारी निर्देशक
सुरेन्द्र रिजाल
निर्देशक, अटो संस्करण
सविन पोखरेल
लेखा तथा प्रशासन प्रमुख
ललिता तामाङ
कार्यालय सहयोगी

नेपालखबर टीम


विशेष संवाददाता
सागर न्यौपाने

उप–सम्पादक
खगेन्द्र गिरी
नवराज रेग्मी
रूपबहादुर विश्वकर्मा
विद्यानाथ अधिकारी
चिरञ्जीवी आचार्य

ग्लोबल अफेयर्स संयोजक
सन्तोष घिमिरे

समाचार संयोजक
ज्ञानेन्द्र खड्का

निर्वाचन सम्पादक
जेवी पुन मगर

म्यागेजिन सम्पादक
सीताराम बराल

सम्पादक
अरुण बराल

प्रधान सम्पादक
पूर्ण बस्नेत
Copyright © 2021 Nepalkhabar. All Rights Reserved. Designed byCurves n' Colors. Powered by.
ad ad