सुनको मूल्यमा ऐतिहासिक ‘क्र्यास’: कहिलेसम्म घट्ला?

नेपाली सुनचाँदी बजारको इतिहासमा आइतबार एउटा अविस्मरणीय दिनका रूपमा अंकित भएको छ।

केही महिनादेखि लगातार उकालो लागेर आकाश छोएको सुनको मूल्यमा साताको पहिलो दिन नै पहिरो गएको हो।

गत बिहीबार मात्रै प्रतितोला ३ लाख ३९ हजार ३ सय रुपैयाँको ऐतिहासिक उचाइमा पुगेको पहेँलो धातुको मूल्य शुक्रबार एकैदिन २० हजार ५ सय रुपैयाँले घटेर ३ लाख १८ हजार  आठसय रुपैयाँमा झरेको थियो। आज आइतबार एकैदिन १८ हजार ८ सय रुपैयाँले घटेर ३ लाख रुपैयाँमा झरेको छ।

नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अनुसार यी २ दिनको गिरावट नेपाली बजारले आजसम्म व्यहोरेको सबैभन्दा ठूलो गिरावट हो।

चाँदीको भाउमा पनि उच्च गिरावट आएको छ। चाँदी प्रतितोला १ हजार ५ सय ६५ रुपैयाँले ओरालो लागेर ५ हजार ५ सय रुपैयाँमा कायम भएको छ। बजारमा देखिएको यो 'क्र्यास' ले आम उपभोक्ता र लगानीकर्ता दुवैलाई स्तब्ध बनाएको छ।

ठूलो धक्काले हल्लियो सुन बजार
नेपालमा सुनको मूल्य निर्धारण हुने मुख्य आधार अन्तर्राष्ट्रिय बजार नै हो।

विश्व अर्थतन्त्रमा आएको सानो हलचलले पनि नेपाली बजारमा ठूलो परकम्प ल्याउने गर्दछ।

'फाइनान्सियल टाइम्स'को पछिल्लो विश्लेषणलाई आधार मान्ने हो भने अहिलेको उतारचढाव केवल सामान्य घटबढ मात्र होइन, बरु विश्व अर्थतन्त्रमा हुन लागेको ठूलो परिवर्तनको संकेत हो।

पछिल्ला महिनामा सुनको मूल्य लगातार बढ्नुमा अन्तर्राष्ट्रिय भू-राजनीतिक अस्थिरताले मुख्य भूमिका निर्वाह गरेको थियो। विशेषगरी मध्यपूर्वमा इरान र इजरायलबीचको तनाव तथा रुस-युक्रेन युद्धका कारण लगानीकर्ताहरूले सुरक्षित सम्पत्तिका रूपमा सुनलाई रोजेका थिए। पछिल्लो समय अमेरिका र इरानबीच केही कूटनीतिक पहलहरू सुरु भएका छन् र युद्धको त्रास केही हदसम्म घट्न थालेको संकेत सुन बजारले देखाएको हो। पछिल्लो समय सुनको मूल्य वृद्धि बढाउने अर्को पक्ष विश्वका शक्तिशाली केन्द्रीय बैंकहरू हुन्।

अमेरिकी डलरमाथिको निर्भरता कम गर्नका लागि चीन, भारत र टर्की लगायतका देशका केन्द्रीय बैंकले डलरको सञ्चिति घटाएर सुनको मौज्दात बढाउने 'डि-डलराइजेसन' नीति अख्तियार गरेका छन्। ठूला अर्थतन्त्र भएका मुलुकले नै सुन थुपार्न थालेपछि बजारमा माग र आपूर्तिको सन्तुलन बिग्रिएको हो। केही समयअघिसम्म डलर कमजोर हुँदा सुनको मूल्यले लाभ उठाएको थियो तर पछिल्लो हप्ता अमेरिकी डलर बलियो देखिँदा सुनको चमक फिक्का हुन थालेको हो।

अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारमा डलर बलियो हुनेबित्तिकै सुनको मूल्यमा दबाब पर्नु सामान्य आर्थिक सिद्धान्त हो ।

मूल्य गिरावट ‘नेचुरल करेक्सन’
आइतबारको यो भारी गिरावटलाई बजार विश्लेषकहरूले 'नेचुरल करेक्सन' र नाफा सुरक्षित गर्ने होडका रूपमा लिन्छन्।

सुनको मूल्यले आकाश छोएपछि ठूला लगानीकर्ताहरूले आफूसँग भएको सुन धमाधम बेचेर नाफा सुरक्षित गर्न थाले, जसले गर्दा बजारमा आपूर्ति बढ्यो र मूल्य घटेको हो।  
 

डलर बलियो हुँदा सुन केही समय दवाबमा रहने देखिन्छ। विश्व अर्थतन्त्रमा 'फ्रेग्मेन्टेसन' कायमै रहेकाले सुनको मूल्य सन् २०२४ अघिको सस्तो विन्दुमा फर्कने सम्भावना निकै कम छ।

इकोनमिष्टले लेखेको छ, ‘लगानीकर्ताहरूले अब सुनलाई बढ्ने सम्पत्तिभन्दा पनि 'सुरक्षित बिमा'को रूपमा मात्र हेर्नुपर्ने देखिन्छ।’

आइतबारको यो भारी गिरावटलाई बजार विश्लेषकहरूले 'नेचुरल करेक्सन' अर्थात् प्राकृतिक सुधारका रूपमा पनि व्याख्या गरेका छन्।

सुनको मूल्यले जब आकाश छुन्छ, तब ठूला संस्थागत लगानीकर्ताहरूले आफूसँग भएको सम्पत्ति बेचेर नाफा सुरक्षित गर्ने प्रयास गर्छन्। जब धेरैले एकैपटक नाफा लिनका लागि सुन बेच्न थाल्छन्, बजारमा त्यसले धक्का दिन्छ।

नेपाली बजारमा देखिएको यो अवस्था पनि त्यही अन्तर्राष्ट्रिय प्रवृत्ति प्रतिविम्ब हो। डलरको विनिमय दरमा आएको सुधार र लगानीकर्ताको बदलिनुले नै आज सुनलाई ३ लाखको मनोवैज्ञानिक विन्दुमा ओरालेको हो।

कहिलेसम्म घटिरहनेछ सुनको मूल्य?
सुनको भविष्य अब कता जान्छ भन्ने प्रश्न निकै सम्वेदनशील कुरा हो। योसँग देश-देशको राजनीति, युद्ध र विश्व अर्थव्यवस्था पनि जोडिएर रहन्छन्। बेलायती आर्थिक पत्रिका 'द इकोनोमिस्ट' ले अलि भिन्न र दीर्घकालीन दृष्टिकोण बाहिर ल्याएको छ।

इकोनोमिस्टका अनुसार अबका केही महिना सुनको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव अर्थात् अस्थिरता कायमै रहनेछ।

डलर बलियो रहिरहँदासम्म सुनको मूल्यमाथि दबाब परिरहने निश्चित छ। तर, विश्व अर्थतन्त्र अझै पनि पूर्ण रूपमा स्थिर भइनसकेको र विभिन्न देशबीचको आर्थिक 'फ्रेग्मेन्टेसन' कायमै रहेकाले सुनको मूल्य सन् २०२४ अघिको सस्तो विन्दुमा फर्कने सम्भावना भने निकै न्यून छ। यसको अर्थ मूल्य घटे पनि यो एउटा निश्चित सीमाभन्दा तल जाने सम्भावना देखिँदैन।

इकोनोमिस्टले आफ्नो विश्लेषणमा एउटा महत्वपूर्ण कुरा उल्लेख गरेको छ— अब लगानीकर्ताले सुनलाई केवल नाफा कमाउने सम्पत्तिका रूपमा मात्र हेर्नु हुँदैन। 

बरु यसलाई एक प्रकारको 'सुरक्षित बिमा' का रूपमा लिनुपर्ने सुझाव दिएको छ। जब अन्य लगानीका क्षेत्रहरू डुब्छन्, तब मात्र सुनले सुरक्षा प्रदान गर्दछ। त्यसैले भविष्यमा सुनको मूल्य निकै माथि जाने अपेक्षामा लगानी गर्नुभन्दा पनि आफ्नो सम्पत्तिको सुरक्षाका लागि केही हिस्सा सुनमा राख्नु बुद्धिमानी हुने देखिन्छ।

नेपाली बजारका लागि भने यो गिरावट गहना बनाउने उपभोक्ताका लागि ठूलो राहत बनेको छ भने उच्च मूल्यमा सुन किनेर बसेका लगानीकर्ताका लागि भने यो एउटा ठूलो पाठ बनेको छ।