चुनावले लोकतन्त्रलाई दुई तह माथि उठाएको छ





NIC ASIA

२०३७ सालमा ‘बहुदलीय प्रजातन्त्र कि निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था’ भनेर छनोट गर्ने जनमत संग्रहमा मैले पहिलो पटक मतदान गरेको थिएँ। बिहिबार काठमाडौंको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर ३ मा पर्ने जनकल्याण माध्यमिक विद्यालय महांकालको चौरमा रहेको मतदान केन्द्रमा मतदान गरें। २०३७ सालयताको मतदान प्रक्रियामा निरन्तर भाग लिइरहेको छु।

पहिलो पटक मैले मतदान गर्दा प्रजातन्त्र भन्ने नै थिएन। विस्तारै प्रजातन्त्र हुँदै लोकतन्त्रको युगमा प्रवेश गर्यौं। त्यहाँबाट गणतान्त्रिक लोकतन्त्रमा प्रवेश गरिसकेका छौं। आज आएर मैले २०७२ सालको संघीय गणतान्त्रिक संविधानले व्यवस्था गरेको निर्वाचनमा मतदान गरें। यस अवधिमा नेपाली समाजले धेरैवटा चक्र पार गरिसकेको छ। धेरै राजनीतिक परीक्षाहरुमा बसेको छ।

३७ साल एउटा राजनीतिक परीक्षा थियो। पञ्चायतभित्रको चुनाव अर्को खालको परीक्षा थियो। सुधारिएको पञ्चायतको चुनाव अर्को परीक्षा थियो। ४६ सालको ठूलो परिवर्तनपछि भएका ४८, ४९ र ५६ सालका चुनावहरु अर्कै खालका परीक्षा थिए। ६४ र ७० सालको संविधानसभाको निर्वाचनपछि अहिले जुन चुनाव भएको छ, यसले नेपाली समाज र नेपाली लोकतन्त्रलाई एक दुई तह माथि उठाएको छ।

यी सबै चुनावलाई हेर्दा नेपालीहरुमा धेरै परिपक्वता आएको देखिन्छ। नेपाल आर्थिक रुपले पिछडिएको होला तर लोकतान्त्रिक अधिकार प्रयोग गर्ने मामिलामा विश्वमा अग्रणी छ भन्ने निर्वाचनले प्रमाणित गरेको छ। बिहिबारको प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभाको चुनावलाई मान्छेहरुले एकदम स्वाभाविक रुपले लिइरहेको पाएँ, जीवनको सामान्य अभ्यासको रुपमा स्विकारेको पाएँ।

मान्छेहरु मतदान केन्द्रमा आए र नियमपूर्वक मतदान गरे। त्यहाँ कुनै तर्क बितर्क छैन। भीड पनि छैन। हामीले विगतका चुनावबाट धेरै कुरा सिकेका रहेछौं। निर्वाचन आयोग, कर्मचारी र मतदाताले समेत सिकेछन्। म मतदान गर्न गएको केन्द्रमा एकदमै स्वाभाविक रुपमा मतदान चलिरहेको थियो। पहिलोपल्ट म २०–२५ मिनेटमै मतदान सिध्याएर हिंडिसकेको थिएँ।

प्रत्यक्ष तर्फको मतपत्र यति छोटो थियो कि त्यसमा अलमल गर्नै परेन। व्यवस्थापन पनि चुस्त थियो। यी सबै हेर्दा नेपाली समाजले एक खालको परिपक्वता हासिल गरेको देखिन्छ। अहिले भएका ३ प्रकारको मतपत्रको जटिलताका बाबजुद यसपालि कम मत बदर हुने देखेको छु। किनभने स्थानीय निर्वाचन भन्दा धेरै छिटो निर्वाचन प्रक्रिया अगाडि बढेको देखिन्थ्यो। यो परिपक्वता केही महिनाअघि भएको स्थानीय निर्वाचनले पनि हुनसक्छ। तथापि त्यसमा सुधार्न सकिने ठाउँ पनि थियो।

तर धेरै मान्छे समानुपातिकमा मत दिन अलमल गरिरहेका देखिन्थे। किनकी त्यो मतपत्र निकै ठूलो थियो। दुई वटा मत दिनु थियो, त्यसमा मान्छे झुक्किइरहेका थिए। यदि मतपत्र दुई वटा दिएको भए त्यो जटिलता पनि सहजै हल हुने रहेछ।

समाजमा उठेका धेरै मुद्दाहरु यस्ता चुनावले ठेगान लगाउँछन्। अन्ततः शासनसत्ता सञ्चालनको बैधता यस्तै निर्वाचनले दिने हुन्। यस्तै मतदान मार्फत् मुद्दाका छिनोफानो हुने गर्छन्। जस्तैः गएका २–३ वटा चुनावले ‘हिंसा ग्राह्य छैन’ भन्ने देखाइदियोे। ‘हिंसा बाहेक मतदानबाट आउँछौ’ भने स्वागत छ भन्ने जनादेश आएपछि हिजो हिंसाको सहारा लिनेहरुले पनि हिंसा त्यागेर निर्वाचनको बाटो समातेका हुन्। यसपालिको चुनाव प्रचारमा उनीहरुले नै हिंसाको विरोध गरेको हामीले देख्यौं।

हो, यसैगरी नचाहिने र अवान्छित मुद्दाहरुलाई निर्वाचनले किनारा लगाइदिन्छ र चाहिने मुद्दालाई केन्द्रमा ल्याइदिने काम गर्छ। चाहिने मुद्दालाई बैधता प्रदान गर्दै जान्छ। यसका लागि पनि निर्वाचन भैरहनुपर्छ। विकास, स्थिरता र समावेशीता अहिलेका चुनावले केन्द्रमा ल्याइदिएका मुद्दा हुन्। १०–१२ वर्षयता उठेको समावेशीताको मुद्दालाई मूलधारमा ल्याई बैधानिकता दिएर स्थापित गरिदिएको चुनावले नै हो। बारम्बार हुने चुनावले चुनावी लोकतान्त्रिक संस्कारको विकास गरिदिन्छ। यहि अभ्यास हामीले गर्दै गयौं भने भारतका उत्तर प्रदेश, बिहारमा हुने जस्तो बिकृतिमा हामी फस्दैनौं।

हाम्रो चुनाव बढी सुरक्षाकर्मीहरुमाथि निर्भर छ। यो राज्यसंयन्त्र हावी हुने परम्परागत निर्वाचन पद्धति हो। तर हामीले चुनावलाई बढी राजनीतिक र नागरिकमुखी बनाउन सक्नुपर्छ। यथार्थ के हो भने प्रहरी र सेनाले सुरक्षा दिएर मात्र चुनाव हुनै सक्दैन। सुरक्षा निकायले त साना मसिना कुरा मात्र व्यवस्थापन गर्ने हो। सारा चुनावी माहोल बनाउने र विश्वासको वातावरण श्रृजना गर्ने त राजनीतिले नै हो। चुनावले यो काम गर्छ।

चुनावी सुरक्षामा यसपालि छिटफुट घट्ना भए। यो ठूलो त होइन तर यस्ता प्रवृत्तिलाई पालेर राख्नु हुने थिएन। सबै दलहरुले यस्ता घट्ना घटाउनेहरुप्रति आफ्नो दृष्टिकोण प्रष्ट बनाउन सक्नुपथ्र्यो। यदि यो राजनीतिक मुद्दा होइन भने यसमा दलहरुले आफुलाई अलग राखेपछि ‘ल एण्ड अर्डर’ मा राख्ने काम सम्बन्धित निकायले गर्छ। तर त्यसो नगरेर उपयोग गर्दै पालेर राखेपछि त्यस्ता तत्वलाई भोलि अरुले प्रयोग गरिदिन सक्छन्। हिजो मुलुक जसरी द्वन्द्वमा फस्यो भोलि त्यसरी नै द्वन्द्वमा फस्न सक्छ। किनभने त्यसलाई अर्कोले खेलाइदिन्छ। समाज र देशकै शत्रुले प्रयोग गरिदिन सक्छ। त्यसैले यो खराब र घातक प्रवृत्ति हो। यस्ता प्रवृत्तिलाई कसरी निवारण गर्ने हो गरिहाल्नु पर्छ।

यो निर्वाचनले प्राविधिक रुपले संक्रमणकालको अन्त्य गर्छ। संविधानसभाको मुद्दा २००७ सालदेखि नै उठ्दै आइरहेको हो। मैले ३६ सालमा पनि संविधानसभाको कुरा सुनेको हुँ। त्यो मुद्दा अहिले चुनावले थान्को लगाइदिएको छ। तर साँचो रुपमा संक्रमणकाललाई कसरी व्यवस्थापन गरिन्छ भन्ने कुरा राजनीतिक दलका नेताहरुको इमान्दारितामाथि निर्भर हुन्छ। तिनले जनमतलाई कसरी लिन्छन् र व्यवहार देखाउँछन् त्यसमा भरपर्छ। त्यसैले म व्यवहारिक रुपमा यो चुनावले संक्रमणकाल सकिन्छ भन्न सक्ने स्थितिमा छैन।

किनकी अहिलेपनि राजनीतिक दलहरुले आफ्नो सुविधा अनुकूल निर्णय गर्न छाडेका छैनन्। जस्तै तिनले प्रदेशको चुनावलाई नै ओझेलमा पारिदिए। प्रदेशको नाम र राजधानी नै छैन। प्रदेश कसरी संचालन गर्ने भनेर गृहकार्य गरेकै देखिँदैन। यहाँनेर चाहिं इमानको काम भएको देखिंदैन। यसले अन्योल बढाउँछ। मैले प्रदेशसभाका लागि पनि मतदान गरेर आएँ तर त्यो प्रदेश कहाँ हुन्छ, कसरी काम गर्छ मलाई केहि थाहा छैन। एउटा सानो घर बनाउन पनि हामीलाई ब्लुप्रिन्ट चाहिन्छ तर सिंगो प्रदेश बनाउन हामीसँग ब्लुप्रिन्ट छैन। यसलाई एक खालको अत्याचार नै भन्न सकिन्छ। त्यसैले आश्वस्त भैहाल्ने अवस्था देख्दिनँ।

मलाई के लाग्छ भने व्यवहारिक रुपमा संक्रमणकाल लम्ब्याउन पो लागिएको हो कि? यसरी लम्ब्याइँदा सत्ता उनै पुरानाहरुको पोल्टामा जाने र उनीहरुकै मियो वरिपरी घुम्ने हुँदा तिनले यस्तो गरेका हुनसक्छन्। २०४६ सालको परिवर्तनमा पनि उनै सत्तामा ६३ र ७२ को संविधान आउँदा पनि तिनै सत्तामा। एउटा वर्गले रजाइँ गरिरहेको देखिन्छ। यो फाइदा उठाइरहेका दल, नेता र व्यक्तिले नै यो संक्रमणकाल नसकियोस् भन्ने चाहेको हो कि जस्तो देखिन्छ। यसमा मिडियाले बढी खबरदारी गरिरहन जरुरी छ।

(नेपालखबरका जेवी पुन मगरले नेपालखबर लाइभका लागि गरेको कुराकानीमा आधारित)

प्रकाशित २१ मंसिर २०७४, बिहिबार | 2017-12-07 22:48:20
World Cup
World Cup
Bagaicha
Bagaicha
Zen Travels

author photo

राजेन्द्र दाहाल शिक्षक मासिकका सम्पादक, राजनीतिक विश्लेषक हुन्

@RDahal62


प्रतिकृया दिनुहोस

NTC
Hyundai
NLIC
Machhapuchhre Bank
Prabhu Bank
FCube
Hamro Patro
Classic Tech
Loading...
  • नेपालखबर तेस्रो वर्षमा

    दुई वर्षअघि सञ्चारको आधुनिक माध्यमका रुपमा नेपालखबर डटकम प्रारम्भ भएको थियो। अनलाइन मिडियामा व्यावसायिक र विश्वसनीय रुपमा प्रस्तुत हुने र डिजिटल...

  • मस्को विश्वकपमा चिनियाँ फ्यान

    कहिले खेल्छ चीनले विश्वकप?

    मात्र ३ लाख ३० हजार जनसंख्या भएको आइसल्याण्डले रसियामा भएको विश्वकप फुटबल खेल्दै गर्दा एक अर्ब ४० करोड जनसंख्या भएको चीन भने कहिले विश्वकपमा...

  • २० जुनमा बेइजिङको तिआनमेन स्क्वायरस्थित माओको समाधीमा माल्यार्पण गर्न जाँदै प्रधानमन्त्री ओली

    चिनियाँ रेलः एक कदम अगाडि

    अहिलेसम्मको संकेत हेर्दा सी नेपाल आउँदा केरुङ–काठमाडौं रेलमार्ग चीनको अनुदान सहयोगमा निर्माण गर्ने सम्झौता हुन सक्नेछ।

  • छिङ्हाइ–तिब्बत रेल

    अझै कति टाढा छ चिनियाँ रेल?

    चिनियाँ रेल नेपालमा गुडाउनका लागि नेपालले एउटा काम चाहिं हतारोमा गर्नुपर्छ, त्यो हो चिनियाँ राष्ट्रपतिको नेपाल भ्रमण।

  • डा बाबुराम भट्टराई

    महत्वकांक्षा राख्दैमा देश पूरै उत्तर फर्कंदैन

    पचासौँ वर्षदेखि नेपालमा रहेका तिब्बती शरणार्थी सम्बन्धी समस्या समाधानका लागि प्रधानमन्त्री ओलीले चीनसँग खुलेर छलफल गर्नुपर्छ।

  • दुई वर्षअघि बेइजिङमा द्विपक्षीय वार्ताको नेतृत्व गर्दै प्रम ओली र राष्ट्रपति सी

    चीनसँग ओलीका तीन विकल्प

    चीनसँगको सम्बन्धमा अहिले प्रधानमन्त्री ओलीका अगाडि तीन विकल्प छन्। पहिलो विकल्प हो, नाकाबन्दीको बेला जस्तै अडान लिने, जसमा जाने संभावना छैन। दोस्रो...

NTC
Hyundai
NLIC
Machhapuchhre Bank
Prabhu Bank
FCube
Loading...

विचार

ब्लग

प्रविधि

Hamro Patro
Classic Tech

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • महेशकुमार गुरागाईं

    बीमा समिति रिटायर्डहरुको आराम गर्ने स्थान बन्यो: पुनर्बीमा कम्पनीका अध्यक्ष महेश गुरागाईं

    बीमा समितिलाई प्राधिकरण बनाउने सरकारी योजना उपयुक्त छ। प्राधिकरणलाई कानुनले नै अधिकार दिएर पठाइसकेपछि नियामक निकाय बलियो हुन्छ र कानुन बमोजिम गर्न...

  • एेतिहासिक एक दिवशीय श्रृंखला यादगार बनाउने चुनौती (भिडियो/फोटो)

    त्रिवि क्रिकेट मैदानमा नेपाली राष्ट्रिय क्रिकेट टोली आफ्नो पहिलो ऐतिहासिक एक दिवसीय अन्तराष्ट्रिय(ओडिआई) क्रिकेट श्रृंखलाको अन्तिम तयारी गरिरहेको छ।

  •  घाँसविरुवा हुर्काउने जिम्मेवारी पाएका यासिर अल मुल्लाह

    विश्वकप २०२२: कसरी अंकुराउँदैछ कतारी मरुभूमिमा पालुवा?

    दोहाका सडकहरु ‘जीपीएस’ पथ प्रदर्शकहरुबाट अभ्यस्त भइसकेका छन्।

  • सहसचिव ईश्वरराज पौडेल, संयाेजक, सुन तस्करी अनुसन्धान टाेली

    पञ्चायतदेखि लोकतन्त्रसम्म सुन तस्करीको ‘अन्डर लेयर’ उस्तै: ईश्वरराज पौडेल (अन्तर्वार्ता)

    एक सय दिनको अनुसन्धानमा सुन तस्करीको सञ्जाल भत्काउन सफल भएका छौं। हामीले देखाएको स्पष्ट चित्र के हो भने सरकारी निकायको सहकार्यमा सुन तस्करी शून्यमा...