दुर्लभ पत्र जहाँ भानुभक्तले १२ वर्षे छोरालाई भनेका छन्, कि पढ् कि मर्



कुरा एक सय ४९ वर्ष अघिको न पर्यो। शैक्षिक र सामाजिक मूल्य र मान्यताका आयाम पक्कै पनि अहिलेको भन्दा फरक थिए। त्यतिबेला आदिकवि भानभक्त आचार्यले लेखेको एउटा घरेलु पत्र तत्कालिन अवस्था बुझ्न एक हिसवाले काफी छ।

नेपालखबरले फेला पारेको सो पत्रको प्रतिलिपीमा आदिकविले आफ्नो जन्मस्थान तनहुँ रम्घाबाट काठमाडौं आएका बेला घरमा रहेका १२ वर्षे छोरा रमानाथ आचार्यको पठनपाठनको चासो र चिन्ता प्रकट गरिएको छ। २०१८ सालमा कविराज नरनाथ शर्माद्वारा लिखित ‘भानुभक्त आचार्यको जीवन चरित्र’ नामक पुस्तकमा दाबी गरिए अनुसार भानुभक्तको फेला परेको पहिलो हस्ताक्षर स्वरुपको सो पत्रमा उनले पुत्रलाई सम्बोधन गर्दै लेखेका छन्–

‘उप्रान्तः पढ्दैनस् भन्दा सुन्दछु, मेरा कढापरि जति उम्लंछस्, ञहाँबाट म क्या गरुँ. म तांहा आयापछि तैंले नपढेको ठहराञा भन्या वावै तेरा ज्यानको आसा नराषि लात् मान्र्याछु. कि तैले मर्नु पर्ला. कि मरि सुख पाउँन्याछस् कि पढि खुख पाउँन्इाछस्. यो बुझ् कि तैंले मर्नु कि पढ्नु...’

पत्र पढ्दा भानुक्तमा छोराको अध्ययनलाई उनले सर्वोपरी ठानेको देखिन्छ। नेपालको शिक्षा प्रणाली त्यतिवेला अहिलेको जस्तो आधुनिक थिएन। गुरु राखेर शास्त्र र ज्योतिष पढ्ने चलन थियो। पिँढी शिक्षा पनि अस्तित्वमा थियो। गुरुले मात्र होइन अभिभावकले पनि आफ्ना सन्तानलाई शारिरिक दण्ड दिएर, धम्क्याएर समेत पढ्न लगाउने चलन त हुने भइहाल्यो। त्यसैले होला, भानुभक्तले लेखेको यो पत्रमा छोरालाई लात हान्ने र मर्नेसम्मको कुराको चर्चा गरेका छन्।

त्यतिबेला त्यसैले भानुभक्तले पत्रमा छोराको घोकन्ते शिक्षाको कुरा उठाएका छन्। घरमा रहेकी श्रीमती अर्थात् रमानाथकी आमालाई समेत यो पत्र पढेर छोरालाई साँझ विहान लात मारेर घोक्न लगाउनु भन्ने आदेश भानुभक्तको छ। उनले लेखेका छन्–

‘आमाले पनि यो चिठि हेरि– सांझ बेहान तँलाई लात मारि घोकन लगावोस्. आज तेरि आमाको चेत आएनन् र तँलाई षेलन दियी भन्या मैले लात् मारि मर्नान्तको तमासा हेर्लि हे वावै. पढिनस् भन्या तोरे जिउ खंज गराइ छोडुला, रतिजति तेरो माया मान्या छैन. सो जानी तेरि आमाले तंलाई अर्दमा राषि घोकाउनु तैले घोकनु. आजसंम कति पढिस् ञहांसंम पाठ पुरयाको छु भनि लेषि पठा. अघिपढ्याको पनि विर्सिस् कि आउंछ, तेरा हातले लेषि पठा. नहि भन्या तेरो ज्यान सवुदराषन्या छैन’

आदेशात्मक र धम्कीपूर्ण भाषा अभिव्यक्त भएको यो पत्रको अन्तिममा भानुभक्तले आफ्नी धर्मपत्नीलाई छोराको पठनपाठनको अवस्था नसुर्धेमा पत्र लेखिएको महिनाभित्रै उसलाई मान्छेको हिल्ला लगाएर काठमाण्डौंमा आफूसँग पठाइदिन पनि आग्रह गरेका छन्। भनेका छन् –

‘ताहां पढ्दैन भन्या मानिसका साथलाइ मंसिरभित्रै ञाहां पठाइदे, म आउंदा सगै लिआंउंला. ञाहीं पढाउंछु. तांहि पढ्छ भने बढिया हो’

(यो पत्र भानुभक्तले १९१५ साल मंसिरमा छोरा रमानाथलाई लेखेका हुन्)

 

प्रकाशित ८ पुस २०७३, शुक्रबार | 2016-12-23 13:08:55

प्रतिकृया दिनुहोस

Loading...
  • जहाँ राजा महेन्द्र विपीलाई हार्मोनियम बजाएर गीत सुनाउँथे

    ‘मेरो एउटा सानो घर बनेको छ, बंगलो छ, फेवाताल किनारामा। त्यहाँ तपाईँ जानुपर्‍यो, मसँगै बस्नुपर्छ अलि दिन मेरो पाहुना भएर’ भनेर राजाले भने। मैले...

  • माछापुछ्रे हिमालसहितको सुन्दर पोखरा

    फोटो खिच्न सधैं उक्साउने पोखरा

    शरद ऋतु। खुलेको मौषम। आँखैमा टाँस्सिन आइपुग्ने अन्नपूर्ण र कुमारी माछापुच्छ्रे। फेवातालको कञ्चल पानी। अनि त्यही पानीमा देखिने अन्नपूर्ण र...

  • चमत्कारिक परिवर्तन र भूइँमान्छेका कथा

    ‘मलाई स्कूल जान मन थियो। दुईचार दिन भागेर पनि पढ्न गएँ। बुवाले थाहा पाएपछि सिम्किनाले हान्नुभयो। तलाईं किन पढ्नु पर्‍यो? पोइला जान मन छ? पढेका कति...

  • काजुओ इसिगुरो

    साथी इसिगुरोः अहंकारबिनाको कलाकार

    अहिले मैले उनको कृति सम्पादन गर्न छोडे पनि इस र म भेट गरिरहन्छौँ। सामान्यतयाः चिनियाँ खाना खाँदै। यो हाम्रो लामो सम्बन्धको परम्पराजस्तो बनिसकेको छ।...

  • आमा हुन साह्रै असजिलो..

    स्वयम्भूको खुड्किला चढेर माथि पुग्दा त्यहाँ एक बाँदरका आमा–छोरा कसैले फालेको गद्दाका टुक्राहरुमा आफ्नो भोकको उपचार खोजिरहेका थिए। बच्चा बेलाबेला...

  • डा. अरुणा उप्रोती

    स्वस्थ खाना, खुसी दशैं

    दशैंमा मानिसहरु घरमै बसेर धेरै परिकार बनाउने, खाने, आफन्तजन भेटने गर्छन्। जसले गर्दा दशैं–तिहार सकिने बित्तिकै अस्पतालमा बिरामीको चाप बढ्ने गर्छ।...

Loading...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • ‘पछुताउनु पर्दैन, रुनुपनि पर्दैन’ भन्दै ओलीले पठाए पत्र

    एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले गृहजिल्ला झापाको भद्रपुरमा २४ कात्तिकको सभालाई सम्बोधन गर्दै भनेका थिए, ‘हामीलाई मत किन दिने भनेर मैले तपाईंहरु...

  • पशुपति शमशेरलाई भोट माग्दा चिप्लिइन् देवयानी (भिडियो)

    वरिपरि राप्रपा (प्रजातान्त्रिक) को झण्डा र चुनाव चिन्हसँगै चार तारा र रुख चिन्ह अंकित झण्डाहरु फर्फराइरहेका छन्। मञ्चमा नेपाली कांग्रेसका...

  • खुशीराम पाख्रिन

    त्रिशुलीको पहरामा ‘गैँती–बेल्चा उचालेर’

    म ५ वर्षको हुँदा हाम्रो परिवार २०१४ सालमा गोरखाको खरिबोटबाट चितवन बसाइँ सरेछ। चितवन झरे पनि हामी बेला बेलामा गोरखा गइरहन्थ्यौं। मुग्लिनको बाटो...

  • ओमुअमुअको कलात्मक चित्रण

    पहिलो पटक देखियो सौर्य प्रणालीबाहिरको ‘सन्देशवाहक’

    खगोलविद्हरुले पहिलो पल्ट हाम्रो सौर्य परिवारभन्दा बाहिरबाट आएको एक पिण्डको अवलोकन गरेका छन्। अक्टोबर १९ का दिन पहिलो पल्ट देखिएको सो पिण्ड...