दुर्लभ पत्र जहाँ भानुभक्तले १२ वर्षे छोरालाई भनेका छन्, कि पढ् कि मर्


कुरा एक सय ४९ वर्ष अघिको न पर्यो। शैक्षिक र सामाजिक मूल्य र मान्यताका आयाम पक्कै पनि अहिलेको भन्दा फरक थिए। त्यतिबेला आदिकवि भानभक्त आचार्यले लेखेको एउटा घरेलु पत्र तत्कालिन अवस्था बुझ्न एक हिसवाले काफी छ।

नेपालखबरले फेला पारेको सो पत्रको प्रतिलिपीमा आदिकविले आफ्नो जन्मस्थान तनहुँ रम्घाबाट काठमाडौं आएका बेला घरमा रहेका १२ वर्षे छोरा रमानाथ आचार्यको पठनपाठनको चासो र चिन्ता प्रकट गरिएको छ। २०१८ सालमा कविराज नरनाथ शर्माद्वारा लिखित ‘भानुभक्त आचार्यको जीवन चरित्र’ नामक पुस्तकमा दाबी गरिए अनुसार भानुभक्तको फेला परेको पहिलो हस्ताक्षर स्वरुपको सो पत्रमा उनले पुत्रलाई सम्बोधन गर्दै लेखेका छन्–

‘उप्रान्तः पढ्दैनस् भन्दा सुन्दछु, मेरा कढापरि जति उम्लंछस्, ञहाँबाट म क्या गरुँ. म तांहा आयापछि तैंले नपढेको ठहराञा भन्या वावै तेरा ज्यानको आसा नराषि लात् मान्र्याछु. कि तैले मर्नु पर्ला. कि मरि सुख पाउँन्याछस् कि पढि खुख पाउँन्इाछस्. यो बुझ् कि तैंले मर्नु कि पढ्नु...’

पत्र पढ्दा भानुक्तमा छोराको अध्ययनलाई उनले सर्वोपरी ठानेको देखिन्छ। नेपालको शिक्षा प्रणाली त्यतिवेला अहिलेको जस्तो आधुनिक थिएन। गुरु राखेर शास्त्र र ज्योतिष पढ्ने चलन थियो। पिँढी शिक्षा पनि अस्तित्वमा थियो। गुरुले मात्र होइन अभिभावकले पनि आफ्ना सन्तानलाई शारिरिक दण्ड दिएर, धम्क्याएर समेत पढ्न लगाउने चलन त हुने भइहाल्यो। त्यसैले होला, भानुभक्तले लेखेको यो पत्रमा छोरालाई लात हान्ने र मर्नेसम्मको कुराको चर्चा गरेका छन्।

त्यतिबेला त्यसैले भानुभक्तले पत्रमा छोराको घोकन्ते शिक्षाको कुरा उठाएका छन्। घरमा रहेकी श्रीमती अर्थात् रमानाथकी आमालाई समेत यो पत्र पढेर छोरालाई साँझ विहान लात मारेर घोक्न लगाउनु भन्ने आदेश भानुभक्तको छ। उनले लेखेका छन्–

‘आमाले पनि यो चिठि हेरि– सांझ बेहान तँलाई लात मारि घोकन लगावोस्. आज तेरि आमाको चेत आएनन् र तँलाई षेलन दियी भन्या मैले लात् मारि मर्नान्तको तमासा हेर्लि हे वावै. पढिनस् भन्या तोरे जिउ खंज गराइ छोडुला, रतिजति तेरो माया मान्या छैन. सो जानी तेरि आमाले तंलाई अर्दमा राषि घोकाउनु तैले घोकनु. आजसंम कति पढिस् ञहांसंम पाठ पुरयाको छु भनि लेषि पठा. अघिपढ्याको पनि विर्सिस् कि आउंछ, तेरा हातले लेषि पठा. नहि भन्या तेरो ज्यान सवुदराषन्या छैन’

आदेशात्मक र धम्कीपूर्ण भाषा अभिव्यक्त भएको यो पत्रको अन्तिममा भानुभक्तले आफ्नी धर्मपत्नीलाई छोराको पठनपाठनको अवस्था नसुर्धेमा पत्र लेखिएको महिनाभित्रै उसलाई मान्छेको हिल्ला लगाएर काठमाण्डौंमा आफूसँग पठाइदिन पनि आग्रह गरेका छन्। भनेका छन् –

‘ताहां पढ्दैन भन्या मानिसका साथलाइ मंसिरभित्रै ञाहां पठाइदे, म आउंदा सगै लिआंउंला. ञाहीं पढाउंछु. तांहि पढ्छ भने बढिया हो’

(यो पत्र भानुभक्तले १९१५ साल मंसिरमा छोरा रमानाथलाई लेखेका हुन्)

 

प्रकाशित ८ पुस २०७३, शुक्रबार | 2016-12-23 13:08:55

प्रतिकृया दिनुहोस

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • पोखरा महानगर: चैतमै सक्नुपर्ने काम बल्ल सुरु

    ‘न्युरोडमा गिटी बिच्छ्याएर कस्तो बाटो बनाउन खोजेका हुन्, मैले त कुरै बुझिनँ। यस्तो तमासा हेर्न बाध्य छन् पोखरेलीहरु र सोच्दैछन् स्मार्ट सिटी त यसरी...

  • प्रहरीले खोज्दै छ ३४ किलो अवैध सुनको मालिक

    सात महिना पहिला त्रिभुवन अन्तराष्ट्रिय विमानस्थलबाट ३४ किलो सुन समातिएपछि पक्राउ परेका अभियुक्तबाट प्रहरीले यो प्रकरणमा दुबईमा रहेका चार जनाको...

  • बार्सिलोनाका पूर्व तथा म्यानचेस्टर सिटीका वर्तमान प्रशिक्षक पेप गार्डिवाला र लिअाेनल मेस्सी

    बार्सिलोनासँग रुष्ट छन् मेस्सी, यस्तो छ क्लब छाड्ने सम्भावना

    बार्सिलोनामा लिओनल मेस्सीको भविष्य अनिश्चित बनेको छ। क्लबसँग नयाँ सम्झौतामा हस्ताक्षर नगरेका कारण मेस्सी क्लबमा रहन्छन कि रहदैन् भन्ने चर्चा चलेको छ।

  • प्रधानमन्त्री देउवा र भारतीय प्रधानमन्त्री मोदी (फाइल फोटो)

    किन महत्वपूर्ण छ प्रधानमन्त्री देउवाको भारत भ्रमण?

    नेपाललाई विकासको समान साझेदार नठान्ने र कमजोर छिमेक ठान्ने मनोवृत्तिबाट नेपाललाई हेर्ने भारतका शासक वर्ग र विशेष गरी कर्मचारीतन्त्रमा व्याप्त...