Infocus

अरुन्धती रोयः भारतको कोइलाखानीकी साहित्यिक चरी

‘यहाँ जे भइरहेको छ, त्योबारे नबोली बस्नै सक्दिनँ’


Infocus


भारतीय लेखिका अरुन्धती रोयले करिब दुई दशकको अन्तरालपछि पुनः उपन्यास प्रकाशित गरिन्। आख्यानको दुनियाँमा पुनरागमन गरे पनि कमजोरहरुलाई ‘चकनाचुर’ बनाउने क्रम जारी रहेको यो संसारमा आफ्नो आलोचनाको धारिलो तरबारलाई म्यानमा थन्क्याउने उनको कुनै योजना छैन।

NIC ASIA

हिउँदको कठ्यांग्रिँदो दिन पुरानो दिल्लीको घुमाउरो भित्री गल्लीमा रहेको एक क्याफेमा बसेकी ५६ वर्षे रोय अझै पनि उस्तै सशक्त राजनीतिक अभिव्यक्ति दिन्छिन्। त्यस्तै अभिव्यक्तिका कारण उनी आधुनिक भारतमा आफ्नो देशको सबैभन्दा कठोर आलोचक बनेकी छन्।

‘यहाँ के भइरहेको छ, त्यसबारे कुरा नगर्ने हो भने मलाई यो देशमा बस्न निकै कठिन हुन्छ,’ उनी भन्छिन्।

‘भारतमा मात्र होइन, सारा विश्वमै एउटा यस्तो आर्थिक प्रणाली सिर्जना गरिँदै छ, जसले मानिसहरुलाई अझ विभाजित तुल्याइरहेको छ,’ उनी थप्छिन्।

‘यो प्रणालीले हाम्रो देशमा कसरी कमजोरहरुलाई चकनाचुर बनाइरहेको छ, म त्यही कुरा लेखिरहेकी छु।’

वर्षको धेरैजसो समय उनले आफ्नो नयाँ उपन्यास ‘द मिनिष्ट्री अफ ह्याप्पीनेस’ को प्रचारमा बिताइन्। विशाल र भव्य कथा भएको त्यो उपन्यास जुन महिनामा प्रकाशित भएको थियो।

तर लगत्तै कुराकानी त्यस्ता राजनीतिक मुद्दातर्फ मोडियो, जसका लागि उनी अहिले परिचित छिन्। कास्मिर, माओवादी विद्रोह, वातावरणसम्बन्धी सक्रियता र आधुनिक भारतमा बढ्दो साम्प्रदायिक तनावजस्ता विषयमा हामी कुरा गर्न थाल्यौँ।

बीस वर्षदेखि उनी उपन्यासकार र कट्टर आलोचकको दोहोरो भूमिकामा देखिँदै आएकी छिन्। र दुवै भूमिकालाई उनी तत्काल बिसाइहाल्ने पक्षमा छैनन्। हुन पनि उनले नयाँ पुस्तक ‘सान्त्वना नपाएकाहरुका लागि’ समर्पण गरेकी छन्।

प्रसिद्धि र प्रशंसा
वर्षौँसम्म आफ्नो असली आवाज भेट्टाउन संघर्ष गरेकी रोयले मुम्बइमा बसेर टेलिभिजन र चलचित्रका लागि पटकथा लेखिन्। अन्ततः केरलाको सिरियन क्रिस्चियन र बंगाली हिन्दुकी यी छोरी आफ्नो पहिलो उपन्यास ‘द गड अफ स्मल थिंग्स’ बाट लेखनको दुनियाँमा धमाकासहित प्रवेश गरिन्।

जुम्ल्याहा बच्चा राहेल र एस्था तथा केरलामा तिनीहरुको पीडादायी बालापनको सो कथाले प्रकाशनलगत्तै सनसनी मच्चायो। विश्वव्यापी रुपमा ६० लाख प्रति बिक्री हुनुका साथै सो पुस्तकले बुकर पुरस्कार पनि हात पार्‍यो। यही पुस्तकले रोयलाई विश्वव्यापी साहित्यिक संसारको प्रिय पनि बनायो। यसबाट उनले केहीहदसम्म असहज पनि महसुस गरिन्।

त्योबेला धेरैले उनलाई सलमान रुस्दी र विक्रम सेठजस्ता दक्षिण एसियाली ‘हेभिवेट’ लेखकहरुसँग तुलना गरे। तर उनीबाट लगालग आख्यानको शृंखला आउने अपेक्षा गरेकाहरु भने निराश भए।

आख्यान लेख्न छोडेर उनले अनेकौँ विषयमा निबन्ध लेखिन्, जसले देशका साम्भ्रान्तहरुलाई चिढ्यायो। कास्मिरमा भारतको व्यवहारबारे उनले गरेको कठोर आलोचनाका कारण त उनीमाथि राजद्रोहको मुद्दा नै चल्यो।

‘म धेरै पटक ठूल्ठूला संकटमा परेँ। अनेक पटक आइन्दा यस्तो विषयमा लेख्नेछैन भनेर आफैँसँग वाचा पनि गरेँ,’ उनी भन्छिन्, ‘तर यी कुरा त्यस्ता ठाउँमा उत्पन्न हुन्छन्, जहाँ चुप बस्ने विकल्प नै हुँदैन।’

उनका निबन्धहरु ‘एक प्रकारको तीव्र बेचैनीका साथ’ लेखिएको उनी बताउँछिन्। यद्यपि नयाँ उपन्यासले उनलाई सावधानीपूर्वक र बिस्तारैबिस्तारै लेख्ने अवसर उपलब्ध गरायो।

‘जब म आख्यान लेख्न थाल्छु, मेरो लेखन प्रक्रिया ठ्याक्कै उल्टिन्छ। म आरामपूर्वक, समय लिएर लेख्छु,’ उनी भन्छिन्।

झण्डै दश वर्षअघि सुरु भएको ‘द मिनिस्ट्री अफ अटमस्ट ह्याप्पीनेस’ ले उनले लेखिरहेका धेरैजसो वामपन्थी राजनीतिक विषयवस्तुहरुलाई समेट्छ। उनी ती आफ्ना विविध लेखनलाई नै यो उपन्यासको जगको एक हिस्सा ठान्छिन्।

उपन्यासका असंख्य पात्रहरुमध्ये माओवादी गुरिल्ला र हिन्दु राष्ट्रवादीहरुको भीड, पुरानो दिल्लीमा गरिबी र विभेदसँग लडिरहेका एक तेस्रो लिंगी समुदाय, आदि सामेल छन्। अनि लामो समयदेखि जारी कास्मिरको अशान्तिको पृष्ठभूमिमा गाँसिएको एक प्रेमकथा पनि छ।

संगठित अव्यवस्था
अत्याधिक प्रशंसा गरिएको पहिलो उपन्यासको तुलनामा धेरैपछि आएको उनको दोस्रो उपन्यासले मिश्रित प्रतिक्रिया पायो। कतिपयले यसलाई बढी लम्बेतान र अव्यवस्थित भने।

यो आलोचनालाई रोय केही हदसम्म स्वीकार्छिन् तर त्यसलाई छेऊ लगाउँछिन्।

‘मलाई थाहा छ, धेरै मानिसले यसलाई अव्यवस्थित भनेर चर्चा गरेका छन्। तर त्यो अव्यवस्था बुनिएको छ, संगठित छ,’ उनी स्पष्ट पार्छिन्।

आफ्नो नयाँ पुस्तकलाई पाठकले समय लगाएर पढ्ने उनको अपेक्षा छ।

‘यसको कथालाई पढ्नु भनेको दिल्लीजस्तो ठूलो सहरलाई हेर्नुजस्तै हो,’ उनी भन्छिन्, ‘तपाईं यसै यो किताब पढ्न सक्नुहुन्न। तपाईं योसँग परिचित हुन जरुरी छ, जसरी तपाईं कुनै सहरसँग परिचित बन्नुहुन्छः चौडा सडक, साँघुरा गल्ली, चोकचौतारो, बञ्जर स्थान हुँदै अगाडि बढ्नुपर्छ।’

रोयका लागि राजनीति सजिलै आउँछ, तर आख्यानको कुरा फरक छ।

‘द गड अफ स्मल थिंग्स’ बाट फर्किन मलाई लामो समय लाग्यो,’ उनी भन्छिन्, ‘यसको सफलताका कारणले मात्रै होइन, बरु मैले लेख्ने गरेझैँ निकै गहिरो स्थानबाट कुनै कुरा लेख्न पनि मलाई समय लाग्यो।’

उनले आफ्नो आलोचनात्मक कलम बिसाउने कुनै छाँट छैन।

हिन्दु राष्ट्रवादी प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको हेरचाहमा भारत अत्यन्त विभाजित अवस्थामा रहेको उनी बताउँछिन्।

कास्मिरमा प्रहरीको पेलेट गनबाट प्रदर्शनकारीको आँखा फुटेकोदेखि लिएर अछुतहरुमाथि भेदभाव र बढ्दो कट्टरपन्थसम्म, उनी यो सत्ताका खराबीहरु गिन्ती गर्छिन्।

‘सिनेमा हल जलाउन चाहनेहरुको भीड सडकमा खुल्लमखुल्ला दौडिरहेको छ, सतीप्रथालाई उत्सवको रुपमा मनाउने जुँगामुठेहरुको भीड जताततै छ,’ उनी भन्छिन्।

रोयको निबन्धका आलोचकहरु उनी उन्मादी र आत्मपूजक बन्नसक्ने बताउँछन्। तर रोयलाई कुनै पछुतो छैन। उनी आफूलाई कोइलाखानीकी चरीका रुपमा हेर्छिन्। (कोइलाखानीमा काम गर्ने कामदारहरुले आफूसँग पिँजडामा राखिएका चरा लैजानै गर्दथे। किनभने खानीभित्र कुनै विषालु ग्यास निस्कियो भने त्यसका कारण पहिले चराको मृत्यु हुन्छ र मानिसहरुले भाग्ने मौका पाउँछन्।)

‘सँधै यसैगरी चल्न सक्दैन,’ उनी चेतावनीको स्वरमा भन्छिन्, ‘या त पूर्ण विध्वंसको माझबाट वा कुनै प्रकारको क्रान्तिबाट केही न केही नयाँ चीज पैदा हुनेछ। तर सँधै यसैगरी चल्नेवाला छैन।’ एएफपी 

प्रकाशित १९ पुस २०७४, बुधबार | 2018-01-03 14:35:39
Max TV
Max TV
Zen Travels


प्रतिकृया दिनुहोस

NTC
NLIC
Westar
Yamaha
Hyundai
Machhapuchhre Bank
Prabhu Bank
City Express
Max TV
Hamro Patro
Classic Tech
Loading...
NTC
NLIC
Westar
Yamaha
Hyundai
Machhapuchhre Bank
Prabhu Bank
City Express
Loading...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

Max TV
Hamro Patro
Classic Tech

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • ओली र प्रचण्ड

    यस्तो छ ७ बुँदे निर्देशनसहित ओली र प्रचण्डले जारी गरेको विशेष सर्कुलर

    नेकपा अध्यक्षद्वय केपी शर्मा ओली र पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड) ले पार्टी केन्द्रीय सचिवालयको १३ औँ बैठक लगत्तै विशेष सर्कुलर जारी गरेका छन्।

  • कांग्रेस-कम्युनिष्टको झगडाले भारतीयलाई थारु महाधिवेशन उद्घाटनको अवसर

    देउवाबाट उद्घाटन गराउने कुरामा नेकपा समर्थकहरु सहमत भएनन्। कांग्रेस-कम्युनिष्टबीच मतैक्यता नभएपछि सम्मेलनमा अतिथिको रुपमा आएका भारतको थारु...

  • बिमानस्थलमा प्रचण्डलाई स्वागत गर्दै बामदेब गौतम

    ‘पखाला लाग्यो’ भन्दै शीतलनिवास नगएका बामदेव प्रचण्ड भेट्न विमानस्थल पुगेपछि

    शुक्रबार साँझ फेसबुकमा लेखिएको सो स्टाटस शनिबार बिहानसम्म आचार्यले डिलिट गरिसकेका थिए। तर, यो प्रकरणले के देखाउँछ भने, राष्ट्रपति कार्यालय र...

  • प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली।

    हप्तादिनमै अरिङ्गालबाट मौरीतर्फ ओलीको ‘यु-टर्न’

    पार्टीका नेता तथा कार्यकर्तालाई विरोधीमाथि अरिंगालझैँ जाइलाग्न निर्देशन दिएको हप्ता दिनभित्रै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली ‘यू–टर्न’ भएका छन्।