पृथ्वी फाटेर टुक्रिँदैछ अफ्रिकी महादेश




केन्याकाे पृथ्वी फाटेकाे स्थानमा सेल्फी खिच्दै एक युवक
केन्याकाे पृथ्वी फाटेकाे स्थानमा सेल्फी खिच्दै एक युवक

अफ्रिकी प्लेट सोमालिया र नुबियानमा छुट्टिँदै जाँदा इथियोपिया, केन्या र तान्जानियासहितका देशमा रिफ्ट भ्याली निर्माण भइरहेको छ। यो क्रममा दक्षिण पश्चिम केन्याको भूभागमा केही महिनाअघि अकस्मात ठूलो चिरा देखिएको थियो।

केही महिनाअघि अफ्रिकी राष्ट्र केन्याको दक्षिण पश्चिम क्षेत्रको भूभागमा चिरा पर्‍यो। केही किलोमिटर लामो त्यो खाडल यतिबेला निरन्तर बढ्दै गएको छ। धर्ती फाट्ने सो क्रम विस्तार हुँदै जाँदा राजधानी नैरोबी–नारोक राजमार्ग फाटेको छ। स्थिति भयावह हुनुको अर्को कारण के पनि छ भने सो क्षेत्रको सतहमुनि भूकम्प सक्रिय देखिएको छ।

केन्याको घटनापछि वैज्ञानिकदेखि सार्वसाधारणसम्म अफ्रिकी महादेशको भूखण्ड टुक्रिँदै छ भन्ने बहस भइरहेको छ। भूगर्वविद्का लागि अध्ययनको विल्कुलै नयाँ क्षेत्र थपिएको छ। हुन त पृथ्वी निरन्तर परिवर्तन भइरहने ग्रह हो। भूसतहमा भइरहने यी परिवर्तनबारे सामान्य मानिसले सरसर्ती हेर्दा खासै थाहा पाउँदैनन्।

पृथ्वीको थलमण्डल (पृथ्वीका तीन तहमध्ये सबैभन्दा माथिल्लो भाग) धेरै वटा टेक्टोनिक प्लेटमा विभाजित छ। ती प्लेटहरू स्थिर छैनन्। गतिशीलताका कारण स्थान सरिरहन्छन्। प्लेटहरुको त्यो गति भने फरक हुन्छ। काेही एक अर्कोसँग पौँठेजोरी खेलिरहेका हुन्छन् भने काेही एक अर्कोबाट छुट्टिँदै गएका हुन्छन्। जोडिने र छुट्टिने यो कार्य समान गतिमा भने हुँदैन। यो गतिविधि कुन प्रक्रियाबाट हुन्छ र कस्तो विषयले काम गर्छ भन्ने विषयमा वैज्ञानिकहरु एकमत छैनन्। सबै वैज्ञानिकले स्वीकारेको एउटा तथ्य के हो भने पुरानो टेक्टोनिक प्लेटभित्रै चिरा परेर नयाँ बन्ने गर्दछ।

अहिले पूर्वी अफ्रिकी देशमा देखिएको गतिविधि त्यही हो।

तीन हजार किलाेमिटर लामाे रिफ्ट भ्याली

जसले पूर्वी अफ्रिकामा धेरै वटा विभ्रशं उपत्यका (रिफ्ट भ्याली) निर्माण गरेको छ। पूर्वी अफ्रिकामा तीन हजार किलोमिटर लामो रिफ्ट भ्याली बन्दैछ। यो भ्याली बन्न थालेको तीन करोड वर्ष पुगिसक्यो।

दुई वटा टेक्टोनिक प्लेट छुट्टिँदै जाँदा पृथ्वीको सतह धसिँदै गएर रिफ्ट भ्याली बन्ने हो। अफ्रिकामा बनिरहेको यस्तो भ्याली उत्तरमा एडेन खाडीदेखि दक्षिणमा जिम्बावेसम्म पुगेको छ। तर यो अझै रोकिएको छैन।

अफ्रिकी प्लेट सोमालिया र नुबियानमा छुट्टिँदै जाँदा इथियोपिया, केन्या र तान्जानियासहितका देशमा रिफ्ट भ्याली निर्माण भइरहेको हो। यही क्रममा दक्षिण पश्चिम केन्याको भूभागमा केही महिनाअघि अकस्मात ठूलो चिरा देखिएको थियो। त्यो घटनाले धेरै मानिसमा अफ्रिका महादेश टुक्रिँदै छ भन्ने विषयप्रति चासो बढाइदिएको छ।

अफ्रिकी भूसतह किन चिरा पर्‍यो?

थलमण्डल तन्किन थालेपछि अन्ततः भूसतहमा रिफ्ट भ्याली निर्माण हुन पुग्दछ। त्यस्तो भूभागमा भूकम्प र ज्वालामुखीका गतिविधि सक्रिय हुन थाल्छन्। अहिले देखिएको भूसतह चिरा पर्ने क्रम अफ्रिकी महादेश छुट्टिने प्रारम्भिक चरण भएको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। यसले पूर्णता पाउँदा नयाँ महासागर जलाधार निर्माणसम्म हुनसक्छ। यसको एउटा उदाहरण दक्षिण आन्ध्र महासगार निर्माण हो।

करिब ३ करोड ८० लाख वर्ष पहिले दक्षिण अमेरिका र अफ्रिका महादेश छुट्टिँदा दक्षिण आन्ध्र महासगार निर्माण भएको थियो। त्यही शैलीको भूसतह चिरा पर्ने क्रम यतिबेला अफ्रिकी मुलुकहरुमा देखिइरहेको छ। महादेश पूरै टुक्रिने काम आजको भोलि हुने होइन। यसका लागि थलमण्डललाई तोड्न सक्ने शक्ति निर्माण गर्न आवश्यक पर्छ। त्यो तहको शक्ति एकै पटक सञ्चय हुने पनि होइन। त्यसका लागि लाखौं वा करोडौं वर्षसम्म पनि लाग्नसक्छ।

टुक्रिन सजिलो छैन

पूर्वी अफ्रिकामा भूसतह फाटेर निर्माण भएको रिफ्ट भ्यालीको चित्र अन्तरिक्षबाट हेर्दा पनि स्पष्टैसँग देखिन थालेको छ। तर पूर्वी अफ्रिकी रिफ्ट भ्यालीहरूको भौगोलिक अवस्थिति एक अर्कोसँग मेल खाने किसिमको छैन। किन भने ती एकै पटक निर्माण भएका होइनन्।

अफ्रिका महादेश टुक्रिने प्रक्रिया भने करिब ३ करोड वर्ष पहिले उत्तर इथियोपियाको अफार क्षेत्रबाट सुरु भएको थियो। यतिबेला यो विस्तारै दक्षिणको जिम्बावेतर्फ फैलिँदै गएको छ। पृथ्वी चिरा पर्ने यो क्रम औसतमा वर्षेनी साढे २ देखि ५ सेन्टिमिटरका दरले भइरहेको छ।

महादेश छुट्टिने यो प्रक्रिया बढ्दै गर्दा भविष्यमा ज्वालामुखी पनि सक्रिय हुने वैज्ञानिकहरुको अनुमान छ। पूर्वी अफ्रिकामा पृथ्वी चिरापर्ने काम अनौठो छैन। दक्षिणतिरका चिराहरु ताजा हुन्।

अफार क्षेत्रका रिफ्ट भ्यालीलाई ज्वालामुखीका चट्टानले ढाकेका छन्। यसले के देखाउँछ भने पूरै क्षेत्रमा थलमण्डल निकै पातलो भएको र टुक्रिने चरणमा पुगेको छ। यो क्रम पूरा भएसँगै नयाँ महासागर बन्न शुरु हुनेछ। प्लेट टुक्रिँदा माग्मा तरलबाट ठोसमा परिणत हुन्छ। त्यसले पृथ्वीमा ठूलो खडाल निर्माण गर्छ। सो ठाउँमा पानी भरिएर महासागर निर्माण हुन पुग्छ। यसका लागि दशौँ लाख वर्ष लाग्ने वैज्ञानिकहरूको मत छ। यो अवधिभित्र अहिले पूर्वी अफ्रिकी देशहरुमा चिरिएका खाडलहरु पानीले भरिनेछन्। यसरी भूभाग टुक्रिँदा अहिलेको अफ्रिका महादेश सानो आकारमा सीमित हुनेछ।

‘हर्न अफ अफ्रिका’ क्षेत्रको जिबुटी, इरिट्रिया, इथियोपिया र सोमालियाको क्षेत्र हिन्द महासागरको एउटा ठूलो टापुको रुपमा स्थापित हुनेछ।

भिडियाे हेर्नुहाेस्:

(एजेन्सीहरूको सहयाेगमा)

प्रकाशित २९ असोज २०७५, सोमबार | 2018-10-15 19:03:18
Max TV
Max TV
Zen Travels
Vianet


प्रतिकृया दिनुहोस

ntc
NLIC
Machhapuchhre Bank
Prabhu Bank
Mega Bank
Yeti Air
Yeti Air
Max TV
Hamro Patro
Classic Tech
Loading...
ntc
NLIC
Machhapuchhre Bank
Prabhu Bank
Mega Bank
Yeti Air
Yeti Air
Loading...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

Max TV
Hamro Patro
Classic Tech

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • विदेशमा गैरकानुनी रुपमा थुपारिएको सम्पत्ति सम्बन्धी सीआइजे नेपालले प्रकाशित गरेको रिपोर्टसँगैको कार्टुन

    जसले तिब्बतसँग युद्ध गर्न लगेको साढे दुई करोड फिर्ता गरेनन्

    तिब्बतसँग युद्धका लागि हतियार किन्न चन्द्रशम्शेरले २ करोड ५० लाख रुपैयाँ तत्कालिन प्रधानसेनापति भीमशम्शेरलाई दिए। तिब्बतसँग युद्ध टरेपछि हतियार...

  • एन्फा अध्यक्ष कर्माछिरिङ शेर्पा(बीच) लगायत पदाधिकारीहरु

    बेरूजुको तीन करोड रुपैयाँ खोज्दै एन्फा

    अखिल नेपाल फुटबल संघ(एन्फा)ले अघिल्लो प्रशासनले दिएको झण्डै तीन करोड पेश्की रकम खोजी गर्ने कार्यलाई तीव्रता दिएको छ।

  • टुँडिखेलमा रहेको श्री ३ रणोद्दीप सिँहको सालिक

    राणाकालीन त्यो ‘विष्ट-संहार’ जसपछि काजी खलकले सुन्दैन स्वस्थानी व्रतकथा

    काजी बिष्ट खलकले त्यही बर्षदेखि आफ्नो परिवारमा स्वस्थानी वाचन र श्रवण गर्ने काम थालेको थियो। तर, त्यही बर्ष बिष्ट परिवार राणाहरुविरुद्धको...

  • नर्स र बिरामीकाे सांकेतिक तस्विर

    पुतली सडकका ठगको फन्दामा एउटी नर्सको क्यानडा सपना

    काठमाडौंको एउटा कलेजबाट बिएस्सी नर्सिङको पढाई पूरा गरेकी सिन्धुपाल्चोककी मनिषा (नाम परिवर्तन) थप अध्ययनका लागि क्यानडा जाने सोचमा थिइन्।