सगरमाथा मापनमा भारतप्रति नेपालको विमति, चीनलाई के को दोष?





सिना लगायतका अनलाइनहरूले लेखे– आफूलाई अभिभावक ठान्ने भारतले सोचेको होला, नेपाल यस मामिलामा पनि आज्ञाकारी ठहरिनेछ।

‘देखो, देखो इण्डिया ने चारैतिरबाट घेर लिया है!’

बेइजिङमा प्रायः मध्यान्ह भोजनताका कार्यालयका अधिकांश स्टाफहरू नजिकैको विशाल क्यान्टिनमा खाना खाने गर्दछन्। विभिन्न देशका विशेषज्ञहरूमाझ दुई तीन जना भारतीयहरू पनि नियमित जस्तो सँगसँगै भोजनमा सामेल हुन्छन्। कहिलेकाहीँ टेबुल भरिएका बेला उनीहरू दायाँ बायाँको टेबुलमा नजिकिएर बस्छन्। नेपाली मित्रहरूले व्यङ्ग्य गरेपछि उनीहरू पनि भन्छन्, ‘जागो, गोर्खा जागो। इण्डिया नहीं, चीन ने घेर रखा है।’

प्रायः खानेकुरा जे जस्तो भएपनि भारतीय मित्रहरूसँग आउँदा दिनमा चीन र भारतको शक्ति, भारतीय राजनीतिक हस्तक्षेप, चीन–भारत टकराव र दुई ठूला मुलुकको बीचमा रहेको नेपाल जस्ता विषयमा चर्को बहस पनि हुने गर्छ। तीमध्ये एकजना कट्टर हिन्दु र भाजपाको समर्थक भएकाले मुस्लिम साथीहरू वरिपरि नभएको मौकामा प्रायः खुइल्याउन र नेपालमाथि भारतको नाकाबन्दी र राजनीतिक हस्तक्षेपको प्रतिरोध गर्नमै उद्यत भैरहन्छ। अर्का भारतीय बन्धु भने ‘नेपालका लागि भारत कहिले शत्रु र चीन कहिले मित्रु हुँदैन’ भनेर वकालत गरिरहेको हुन्छन्।

वि.सं. २०७२ को वैशाख १२ को विनाशकारी भूकम्पछि सगरमाथाको उचाइ थपघट भएको हुनसक्ने भन्दै नेपालले पहिलो पटक उचाइ मापन प्रक्रिया शुरू गरेको हो। संयुक्त रूपमा मापनका लागि गरिएको भारतीय प्रस्ताव नेपालले अस्वीकार गर्नुका पछाडि चीनको हात रहेको भनेर प्रेस ट्रस्ट अफ इण्डियाले लेखेको थियो।

त्यसदिन केही मिनेट ढिलो आएको भारतीय भैयालाई उसैगरी जिस्क्याउँदा उसले भन्यो, ‘नेपालको चीन ने पुरी तरहले पटा लिया यार। देखो, चीनीकी वजह से माउण्ट एभरेष्ट में इण्डियाको नही रखा। अब भारत नहीँ, चीन ने घेरना सुरू कर दिया।’

पीटीआईको खबरमा नेपाली सर्वेक्षण विभागका निर्देशक गणेश भट्टले पीटीआईलाई चीन र भारतसँग महत्वपूर्ण तथ्यांकमा सहायता लिनसक्ने बताएकोमा नयाँ दिल्लीस्थित श्रोतले भारतीय प्रस्ताव अस्वीकृत हुनुमा चीनको हात रहेको शंका गरिएको थियो। भारतीय विज्ञान तथा प्रविधि मन्त्रालय मातहतको विभागले सन् २०१५ मा गएको भूकम्प पश्चात् हिमाली शिखरको उचाइबारे धेरै शंकाहरू उत्पन्न गर्दै पुनःमापन हुनुपर्ने प्रस्ताव राखेको थियो।

हाल नेपालसँग मिलेर सगरमाथाको संयुक्त मापनका लागि अनुरोध गर्ने निकायले नै २५० वर्ष अघि पनि सगरमाथा नापेको थियो। भारतका प्रमुख सर्वेक्षक मेजर जनरल गिरिश कुमारले पीटीआईसँग भनेः शुरूमा त नेपालले भारतीय प्रस्तावप्रति प्रतिक्रिया नै दिएन, अहिले आएर भारत वा चीन कसैलाई पनि सामेल गराउन्न भन्यो।

उनी तिनै अधिकारी थिए, जो काठमाडौंमा भएको यसै विषयको बैठकमा सहभागी थिए, जहाँ चीन पनि थियो। उनले पनि चीनकै प्रतापले भारतलाई नसमेटिएको शंका गरे।

चपस्टिकले मुखमा खाना हाल्दै नेपाली दाइले प्रतिक्रिया फर्कायो, ‘यो इण्डियाको चासोको कुरै हैन। चीन र नेपालको बीचमा रहेको हिमालको उचाइ नाप्दा भारत किन चाहियो? भारतले नेपालसँगको सीमा क्षेत्रमा चासो राख्ने हो नि।’

चीनले यसअघि १९७५ र २००५ मा सगरमाथा मापन गरेको छ भने भारतले १९५६ मा नापेको थियो। त्यसअघि सर जर्ज एभरेष्टको नेतृत्वमा सन् १८५५ मा भारतले पहिलो पटक भाग लिने मौका पाएको थियो। हालसम्म विश्वव्यापी रूपमा सगरमाथाको उचाइ ८ हजार ८ सय ४८ मिटर मानिएको छ।

चिनियाँ अंग्रेजी अनलाइन ग्लोबल टाइम्सले गत अगष्टमै ‘भारतले हरेक कुरालाई सीमा विवादसँग जोड्नुहुँदैन’ भनेर सगरमाथाबारे भारतीय प्रस्तावमाथि नेपालले गरेको ढिलासुस्तीप्रति टिप्पणी लेखेको थियो। पछिल्लो समाचार आएपछि तत्कालै चिनियाँ लिपिका अनलाइनहरूमा पनि टिप्पणीहरू छरपष्ट भए। ह्वानछ्यौ, सिना लगायतका अनलाइनहरूले एउटै आशयका टिप्पणी लेखे– आफूलाई अभिभावक सोच्ने भारतले सोचेको होला, नेपाल यस मामिलामा पनि आज्ञाकारी ठहरिनेछ।

भारतीय मिडियाले पनि अनुमान गरेका थिए, चीन–भारत दोक्लम विवादमा पनि नेपालले भारतलाई साथ दिनेछ, तर त्यो भएन। भारतले यसका पछाडि पनि चीनकै हात रहेको भन्ने मानसिकता पालिरहेको होला। चिनियाँ संचारमाध्यममा पाण्डाको श्यामश्वेत चित्र टाँसेर व्यंगात्मक ढंगले प्रश्न गरिएको छ, ‘सगरमाथामा नेपालले भारतलाई अनुमति दिएन त, फेरि चीनलाई नै दोष किन?’

दुई देशका बन्धुबीच लञ्च डिनरहरूमा प्रायः वार्ता र विवाद चलिरहन्छ। उनीहरू बेला बेलामा भारतले कसरी नेपालजस्तो छिमेकीसँग दूरी बढाइरहेछ भनेर विश्लेषण पनि गर्दछन्। भाषा, नेपालको धर्मसँस्कृति, रीतिरिवाज चेलीबेटी सबकुछ भारतसँग मिल्छ, चीनसँग त केही पनि मिल्दैन।

अनि थप्छन्, चीनसँग हिमालमात्रै साझेदार हो। तर हिमाली पवित्र जल र पवन भारतसम्म बहन्छ। सगरमाथा संसारको छानो हो। सगरमाथा मात्रैबाट पनि नेपालले सिंगो नेपाल पाल्न सक्छ। सगरमाथाका ढुंगा, पानी, हावा, जडीबुटी बेचेर पनि देशको पेट भर्न सक्छ, सगरमाथा नेपालको सञ्जीवनी नै हो।

खाने क्रम सकिएको हुन्छ। पङ्कज भैयाले नेपालको समृद्धिका लागि केही महत्वपूर्ण प्राकृतिक श्रोतहरू भएको कोट्याएको छ एकपटक। उसलाई हिन्दीमै ‘लेखो लेखो, नेपाली मिडियामा अनुवाद गरेर निकाल्देंगे’ भनेपछि हौसिएको थियो। चार–पाँच पटक निरन्तर उसले एउटै वाक्य दोहोर्याइरहेको छ, ‘आधा लिखा, अब आधा बाँकी। जल्द ही खतम् हो जायगा।’

 

प्रकाशित १८ पुस २०७४, मंगलबार | 2018-01-02 07:07:39



प्रतिकृया दिनुहोस

Loading...
Loading...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • प्रहरी हेडक्वार्टर

    हेडक्वार्टरबाटै हरायो प्रहरीको एउटा महत्वपूर्ण विभाग

    संघीय प्रहरी ऐन निर्माणका बिषयमा सघन छलफल भइरहेका बेला प्राविधिक समूहलाई समन्वय र चेन अफ कमाण्डमा राख्न छुट्टै निकायको खाँचो देखिएपछि सो विभाग...

  • नेपाली क्रिकेटको विवाद अन्त्य, निलम्बन फुकुवाको बाटो खुल्यो

    अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट संघ परिषद्(आइसीसी)ले गठन गरेको सल्लाहकार समितीले बनाएको विधान नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान)को बिहीबार राजधानीमा भएको विशेष...

  • क्यान साधारणसभाको उद्घाटन समारोह

    ‘क्रिकेटको भविष्य उज्यालो भो’

    उद्घाटन समारोहका प्रमुख अतिथी युवा तथा खेलकुद मन्त्री जगतकुमार सुनार(विश्वकर्मा)ले पानसमा दियो बाल्दै थिए। दियो बलेर उज्यालो हुदै गर्दा मञ्चबाट...

  • छिङ्हाइ–तिब्बत रेल

    हिमाल-पार रेलमार्गको चिनियाँ अभिष्ट

    हिमाल पार गर्ने त्रिआयामिक सम्पर्क सञ्जाल खडा गर्ने चीनको अभिलाषा छ। नाका, रेलमार्ग, हवाइमार्ग, विजुली सञ्जाल, दूरसंचार लगायतका विविध क्षेत्रबाट...