ब्लग

Tata MotorsTata Motors

मदनमणि तीन क्षेत्रका संगमः साहित्य, पत्रकारिता र राजनीतिक


नारायण ढकाल
काठमाडौं, साउन ३०

मदनमणि दीक्षित जन्मः वि.सं.१९८९ फागुन ६, निधनः २०७६ साउन ३०

नानीमैयाँ दाहाल र जोगमेहर श्रेष्ठले त्यो बेला चुनाव जिते। उहाँले चुनावमा ठ्याक्कै कति भोट ल्याउनु भयो अहिले सम्झिन सक्दिनँ तर जमानत जफत भएको थियो।

मदनमणि दीक्षितको जीवनलाई फर्किएर हेर्दा उहाँका तीन आयाम देखिन्छन्। उहाँको जीवनसँग साहित्य, पत्रकारिता र राजनीतिक तीनै चिज जोडिएका छन्। उमेरको हिसाबले भन्दा उहाँ मेरो बा पुस्ताको मानिस हुनुहुन्थ्यो तर हाम्रो सम्बन्ध आत्मीय थियो।

मलाई सम्मान गर्ने अथवा मैले आयोजना गर्ने कार्यक्रममा उहाँ आउनुहुन्थ्यो। प्रमुख अतिथि बन्नुहुन्थ्यो। उहाँप्रति आदर थियो तर हामीबीच ठट्टा हुन्थ्यो। एक पटक मलाई सम्मान गर्न आयोजना गरिएको एउटा कार्यक्रममा चियाखाने बेला गफगाफ चलिरहँदा मैले भने, ‘माड्सा’प तपाईंको माधवी उपन्यास साह्रै राम्रो छ। यसलाई नेपालीमा अनुवाद गरौं। यो विश्वप्रसिद्ध हुन्छ।’

उहाँले रमाइलो मान्नुभयो र मुस्कुराउनु भयो। यही प्रसंग पछि देवेन्द्र भट्टराईले कान्तिपुरमा पनि लेख्नु भएको छ। तर त्यो कुनै उहाँप्रतिको अनादार थिएन। आत्मीय आदरसहितको ठट्टा थियो। मैले यसो भन्नुका पछाडि केही कारणहरु थिए। माधवी उपन्यास धेरै उत्कृष्ट हो। धेरै क्लिष्ट पनि हो। नेपालका नाम चलेका पढ्ने भनिएकाहरुलाई समेत छिचोल्न गाह्रो छ। धेरैले शब्दकोष साथै राखेर कठिनाइका साथ पढेको सुनाउँछन्।

म स्वयं संस्कृत पढ्ने परिवार हुर्किएको हुँ। त्यसैले मैले शब्दकोष नहेरिकनै पढेँ। शब्दकोष हेरेर पढ्ने बानी मेरो छैन पनि। नबुझे दुई–तीन पटक पढ्छु तर शब्दकोष हेर्दिनँ। अरुहरुको कुरा सुनेर मलाई माधवी शुरु गर्दा सकस होला कि जस्तो भएको थियो। महाभारतका मिथकहरुमाथि भारतीयहरुले पनि लेखेका छन्। भिष्म सहानीले माधवी लेख्नु भएको छ। मलयालम कवि एमटी बासुदेवन नायरले पनि लेख्नु भएको छ। त्यसमा संस्कृत शब्द भए पनि साह्रै सरल छ। माधवी निकै उचाइ भएको कृति हो। त्यस्तो किताब कमै मात्रै लेखिन्छ। त्यसलाई पनि सरल बनाउन सके धेरैले पढ्थे भन्ने मेरो बुझाइ हो।

नरम उहाँ र उग्र म
मदनमणि दीक्षित पत्रकारिता तथा राजनीतिमा पनि सक्रिय हुनुहुन्थ्यो। हामीसँगै पञ्चायत विरोधी क्याम्पमै थियौँ। मार्क्सवादी दर्शनलाई स्वीकारे पनि हाम्रा क्याम्प फरक–फरक थिए। उहाँ सोभियत धुरीमा केशरजंग रायमाझीतर्फ हुनुहुन्थ्यो। हामी त्यो धारलाई बिर्सजनवादी र संशोधनवादी भन्थ्यौं। हाम्रो धार भनेको तत्कालै बन्दुक बोकेर हिँड्ने पक्ष थियो तर पनि हामी नजिकै थियौं।

उहाँका लेखहरु धेरै पहिलेदेखि पढ्दै आए पनि भेट र संगत भने २०३६ साल पछि भएको हो। मूलपानीकै भए पनि त्योभन्दा अघि मेरो काठमाडाैं सहरसँग खासै पहुँच थिएन। त्यतिबेला सहर कलेज पढ्न आउने हो। साहित्यिक वृत्तमा चिनिने भएपछि उहाँसँग भेट भयो। म समीक्षा साप्ताहिकको कार्यालयमै गएर भेटघाट गर्थें।

२०३८ सालमा भएको तत्कालीन राष्ट्रिय पञ्चायतको चुनावमा उहाँ काठमाडौंबाट उम्मेदवार हुनु भएको थियो। त्यतिबेला काठमाडौं जिल्लाबाट बढी मत ल्याउने २ जना राष्ट्रिय पञ्चायतमा निर्वाचित हुन्थे। नानीमैयाँ दाहाल र जोगमेहर श्रेष्ठले त्यो बेला चुनाव जिते। उहाँले चुनावमा ठ्याक्कै कति भोट ल्याउनु भयो अहिले सम्झिन सक्दिनँ तर जमानत जफत भएको थियो। म भने चुनाव बहिस्कारको पर्चा बाँडेर हिँडेको थिए। मलाई खासै मानिसले चिन्दैनथे। पछि जोगमेहरले आफ्नो विरोधी तह लगाउन त्यही पर्चा प्रयोग गरे। पर्चा बाँडेको भन्दै बिरोधीलाई पुलिस लगाएर पक्राए।

स्त्री नाममा शीर्षक
पूर्वीया दर्शनमा उहाँका गजबको पकड थियो। महिला र पुरूषबीच समानताका लागि लेख्नुहुन्थ्यो। घरमा समेत उहाँले त्यो लागू गर्नुभएको थियो। पत्नीको नाम अर्कै भए पनि ‘देवीजी’ भनेर बोलाउनुहुन्थ्यो।
वैदिक युगका विषयलाई आजको सन्दर्भमा ढालेर लेख्नुहुन्थ्यो। बालकृष्ण समको ‘नियमित आकस्मिकता’ एउटा उत्कृष्ट कृति हो। तर समले उपनिषद पूरै नपढी त्यो पुस्तक लेखेको भन्ने उहाँको टिप्पणी रह्यो। उहाँमा त्यो तहको गहन अध्ययन र टिप्पणी गर्नसक्ने क्षमता थियो।

उहाँका धेरै कृतिहरुको शीर्षक स्त्री पात्रबाट राखिएका छन्। तीमध्ये ‘द्रौपती र सीता’ मलाई निकै मनपर्छ। ‘ग्याँस च्याम्बरको मृत्यु’, ‘त्रिदेवी’ पनि राम्रो लाग्छ। उहाँ तत्कालीन नेपाल प्रज्ञा प्रतिष्ठानको उप कुलपति पनि हुनुभयो। त्यहाँको कार्यकाल सकेर फर्किंदा उहाँले आफ्नो ‘रचनात्मक अवसान’ भनेर टिप्पणी गर्नुभएको थियो। प्रज्ञा प्रतिष्ठानलाई सोचेअनुसार सुधार गर्न नसक्दाको निरासा थियो।

फोटोग्राफीका सौखिन
हाम्रो गाउँ मुलपानीमा आइरहनु हुन्थ्यो। कति पटक कार्यक्रममा प्रमुख अतिथिका लागि बोलयौं। एक पटक हाम्रो गाउँमा आउँदा पानी भर्न राखिएका गाग्राको लाइन देख्नुभएछ। उहाँ फोटोग्राफीको सौखिन पनि हुनुहुन्थ्यो। फोटो खिचेर पत्रिकामा छाप्ने बेलामा क्याप्सन लेख्नुभएछ ‘नाम मुलपानी भएर के गर्नु पानी आउने होइन।’ त्यसले हाम्रो गाउँमा ठूलै चर्चा पायो।

उहाँसँग रात्रीकालीन सत्रमा समेत कार्की किचेनमा भेटघाट भइरहन्थ्यो। हामी अलि उग्र हुन्थ्यौं। उहाँ शालीन हुनुहुन्थ्यो। बिहान छिटै उठ्ने मानिस म होइन तर एक दिन काम परेर ४ बजे डिल्लीबजार पुगेको थिएँ। पीपलबोट नजिकै उहाँसँग भेट भयो। म छक्क परेँ। उहाँ ‘मर्निङ वाक’मा हुनुहुँदोरहेछ। यो मेरो बिहानी दिनचर्या हो भनेर सुनाउनुभयो।

पछिल्लो पटक मैले उहाँलाई एक वर्षअघि भेटेको थिएँ। त्यतिखेर कान कम सुन्नुहुन्थ्यो। फेरि भेट्न जाउँला–जाउँला भन्दै थिएँ आज निधनको खबर सुनेँ। अब आर्यघाट जाँदैछु। (साहित्यकार ढकालसँगको  कुराकानीको आधारित)

साउन ३०, २०७६, बिहिबार

प्रतिक्रिया

नेपाल खबर प्रा.लि
सूचना विभाग दर्ता नंः ५४९/०७४-७५

Nepal Khabar Pvt. Ltd.

Blue Star Complex
Thapathali-11, Kathmandu, Nepal
+977 01 4240505 / 4241389
Admin: info@nepalkhabar.com
News: news@nepalkhabar.com

विज्ञापनका लागि सम्पर्क

+977 9851081116
advertising@nepalkhabar.com

जीवन बस्नेत
अप्रेसन म्यानेजर
सुरेन्द्र रिजाल
निर्देशक, अटो संस्करण
सविन पोखरेल
लेखा प्रमुख
ललिता तामाङ
कार्यालय सहयोगी

नेपालखबर टीम


वरिष्ठ संवाददाता
दीपक भट्ट
उजिर कार्की
यज्ञराज जोशी

संवाददाता
लक्ष्मी जि.सी
सविन राई
बसन्त अर्याल

मल्टिमिडिया
सन्जिव योन्जन
सुजन श्रेष्ठ

प्रदेश प्रतिनिधि
वाशुदेव मिश्र (पोखरा)
शैलेन्द्र महतो (जनकपुर)
प्रकाश न्यौपाने (भैरहवा)
गोकुल जोशी (कञ्चनपुर)

ग्लोवल
सन्जय घिमिरे (टेक्सास)
प्रजय शुक्ल(लण्डन)
मगेन्द्र राई (हङकङ)
शैलेन्द्र समदर्शी (सिक्किम)

विशेष संवाददाता
मणि दाहाल
सागर न्यौपाने

उप–सम्पादक
खगेन्द्र गिरी
शैलज पौडेल
नवराज रेग्मी
रूपबहादुर विश्वकर्मा
विद्यानाथ अधिकारी

समाचार संयोजक
प्रशान्त लामिछाने

कार्यकारी सम्पादक
थिरलाल भुसाल

प्रधान सम्पादक
पूर्ण बस्नेत
Copyright © 2021 Nepalkhabar. All Rights Reserved. Website by Curves n' Colors