चीन–नेपाल सहकार्यमा भारत अझै उदार हुनुपर्छ



भारतले नेपाललाई सँधैभरी आफ्नो आँगन सम्झिनु र चीन–नेपाल सहकार्यमा दबाव दिइरहनु न त यथार्थवादी कदम हुनसक्छ न सँधै त्यसो गरिरहनु सम्भव नै छ।

हालै भारतीय सञ्चारमाध्यमले फेब्रुअरी १० मा नेपालले चीनसँग संयुक्त सैन्य अभ्यास गर्ने समाचार प्रकाशित गरे। सो संयुक्त सैन्य अभ्यास अविश्वसनीय देखिएको भारतीय सञ्चारमाध्यमले बताए। तर हालसम्म नेपाल र चीनका तर्फबाट सो समाचारको आधिकारिक पुष्टि भइसकेको छैन। 

भारतीय सञ्चारमाध्यम चीन–नेपाल संयुक्त सैन्य अभ्यासलाई आंशिक रुपमा नेपालमाथि दबाव दिनका लागि बढाइचढाइ गरिरहेका छन्। दक्षिण एसियाका देशलाई भारतले आफ्नो आँगन सम्झिन्छ। त्यसैकारण ती देशहरुले अन्य क्षेत्रका देशसँग गर्ने सहकार्यतर्फ भारतले निकै ध्यान दिन्छ, खासगरी सुरक्षाको मामिलामा।

चीन–नेपाल सहकार्यप्रति भारतको चासो मुख्यगरी नेपालमा चीनको प्रभाव बढ्छ कि भन्ने चिन्ताका कारण हुनेगर्छ। नेपाल निकै महत्वपूर्ण भौगोलिक अवस्थितिमा छ। हिमालय चीन र नेपालको सीमाना हो। यदि चीनले हिमालय पार गरेर नेपालमा उपस्थिति जनाउने हो भने यसले दक्षिण एसियाली उपमहाद्वीपमा आफ्नो प्रत्यक्ष प्रभाव बिस्तार गर्न सक्छ भन्ने कुरामा भारत विश्वस्त छ। यसले भारत र यसको दक्षिण एसियाली रणनीतिमा ठूलो खतरा उत्पन्न गर्नेछ।

तथापि, चीन र नेपालबीचको द्विपक्षीय सहकार्य आफ्ना राष्ट्रिय स्वार्थहरुको रक्षाका लागि हो र यो कुनै तेस्रो पक्षको विरुद्धमा लक्षित छैन। भारतीय अधिकारीहरु, सञ्चारमाध्यम र प्राज्ञिक वृत्तले दुई देशको सुरक्षा सहकार्यलाई बढाइचढाइ गर्नु हुँदैन। ऐतिहासिक रुपमा आर्थिक, साँस्कृतिक, सुरक्षा र राजनीतिको क्षेत्रमा भारत र नेपालबीच उच्च स्तरको अन्तरनिर्भरता रहेको छ। नेपालमाथि भारतको चरम प्रभावलाई बेवास्ता गर्न सकिन्न।

तथापि भारतले नेपाललाई सँधैभरी आफ्नो आँगन सम्झिनु र चीन–नेपाल सहकार्यमा दबाव दिइरहनु न त यथार्थवादी कदम हुनसक्छ न सँधै त्यसो गरिरहनु सम्भव नै छ। प्रथमतः दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय परिस्थिति विकास र क्षेत्रीय एकतासँगै परिवर्तन भइसकेको छ। दक्षिणपूर्वी एसियाली एकता बिस्तारै सुदृढ हुँदै गर्दा दक्षिण एसियाको एकता भने पछाडि परिरहेको छ। दक्षिण एसियामा एकताको माग उच्च छ तर भारत एक्लै एकतालाई प्रवद्र्धन गर्न सक्षम छैन। यो सन्दर्भमा यो क्षेत्रभन्दा बाहिरका राष्ट्रले एकतामा सहयोग गर्ने कुरा अपरिहार्य छ।

यो क्षेत्रका धेरैजसो राष्ट्रहरु विकासशील छन्। आर्थिक विकास र जीवनस्तरमा सुधार ल्याउनु तिनीहरुको मुख्य प्राथमिकता हो। चीनको ‘वान बेल्ट वान रोड’ पहल र उसको आर्थिक विकासले चीनसँगको उनीहरुको सहकार्यलाई प्रोत्साहन दिई यी देशका माग पूरा गर्न सक्छ। त्यसैगरी बहुपक्षीय सहकार्य दक्षिण एसियाकै प्रवृत्ति हो। यस क्षेत्रले ब्रिक्स र सार्कजस्ता सहकार्य संयन्त्र देखिसकेको छ। भविष्यमा दक्षिण एसियाले अझ धेरै सहकार्य संयन्त्रलाई स्वागत गर्नेछ। भारतले पनि यो प्रवृत्तिलाई बुझेर त्यस अनुकूल बन्नुपर्छ।

यदि चीन–नेपाल संयुक्त सैन्य अभ्यास भयो भने त्यसले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने छ। सुरक्षा सहकार्यले आपसी राजनीतिक विश्वासलाई बलियो बनाउन र द्विपक्षीय सहकार्यलाई प्रवद्र्धन गर्न सक्छ। भविष्यमा नेपाल र चीनले सामान्यीकृत र संस्थागत सुरक्षा ढाँचा स्थापित गर्न सक्छन्। त्यसबेलासम्म चीन–नेपाल सम्बन्धले वरिपरिका राष्ट्रहरुका लागि समेत राम्रो उदाहरण कायम गर्न सक्छ। त्यसले दक्षिण एसियाका अन्य राष्ट्रहरुसँग पनि चीनको सहकार्यलाई बढाउँछ।

चीन–नेपाल सहकार्यले एकताको प्रवृत्ति र द्विपक्षीय स्वार्थको कुरालाई पुष्टि गर्छ। भारतका केही मानिस यो सैन्य अभ्यासलाई लिएर निकै संवेदनशील छन् तर द्विपक्षीय सहकार्यले भविष्यमा सुरक्षाको मामिलामा हुने साझेदारीको ढोका खोल्न सक्छ। सुरक्षा सहकार्यको ढोका खोलिसकेपछि द्विपक्षीय सहयोगको मार्ग अझ चौडा हुनेछ। यस्ता सहकार्यको लक्ष्य आफू होइन भन्ने कुरा जब भारतले महसुस गर्छ, आतंकवादजस्ता समस्या समाधानमा सहयोग गर्दै ऊ द्विपक्षीय र त्रिपक्षीय सहकार्यमा अझ बढी सक्रिय हुनेछ।

भारत–नेपाल सम्बन्ध शीतयुद्धको सोचमा सीमित नभई व्यवहारिक दिशातर्फ उन्मुख हुनुपर्छ। यसबीचमा क्षेत्रीय शक्तिका रुपमा भारत दक्षिण एसियाली र त्यसबाहिरका मुलुकहरुसँग सुरक्षा र आर्थिक सहकार्य गर्न अझ खुला हुनुपर्छ। यो भारतको स्वार्थसँग जुध्दैन बरु दक्षिण एसियाको शान्ति र स्थायित्वका लागि यसले सहयोग गर्नेछ।

(सु लिपिङ चाइनिज एकेडेमी अफ सोसल साइन्स अन्तर्गत नेशनल इन्स्टिच्यूट अफ इन्टरनेनल स्ट्राटेजीका दक्षिण पूर्व तथ दक्षिण एसिया मामिला विज्ञ हुन्। चीनको ग्लोवल टाइम्स अँग्रेजी दैनिकमा सोमबार प्रकाशित यो लेख अनलाइन संस्करणबाट भावानुवाद गरिएको हो))

प्रकाशित १२ पुस २०७३, मंगलबार | 2016-12-27 12:28:23

प्रतिकृया दिनुहोस

  • चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी

    ओबरमा भारतको हरियो बत्तीको खाँचो

    चिनियाँ अग्रसरताको एक पेटी एक मार्ग (ओबीओआर– ओबर) अर्थात् बेल्ट एण्ड रोड इनिसियटिभको प्रथम अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग शिखर मञ्चको तयारी तीव्र हुँदै...

  • पेन्टिङः लियोनिद आफ्टरमुभ

    सपिङ सेलिब्रेसन

    हालसालैको घटना हो। एउटा सपिङ सेन्टरको बाटो भएर पैदल हिँड्दै थिएँ। भर्खरै खरिद गरेका थुप्रै सामान सम्हाल्न खोज्दै एउटा जोडी सडकपेटीतिर आउँदै गरेको...

  • अर्थ मन्त्रालय

    सरकार बनाउँछन् पार्टीले तर बजेट कर्मचारीले

    नेपालमा धेरैपटक राजनीतिक परिवर्तन भइसक्यो। पञ्चायत ढल्यो, राजतन्त्रै ढल्यो, बहुदलीय व्यवस्था पनि बदलियो। तर हाम्रो आर्थिक नीति र आर्थिक कार्यक्रम...

  • चिनियाँ बुलेट ट्रेन

    चिनियाँ रेलागमनको भूराजनीतिक अर्थ

    यो चीनतिर हेरेर मात्रै कल्पनामा रमाउने विषय पनि होइन, त्यसका लागि नेपालले आफ्नोतिर अर्थात् केरुङ–काठमाडौं—पोखरा–लुम्बिनीसम्म रेल जोड्ने आन्तरिक...

  • भारतमा भएको प्रति-आतंकवादसम्बन्धि सम्मेलनमा सहभागी हुँदै नयाँ शक्ति नेपालका संयोजक तथा पूर्वप्रधानमन्त्री डा. बाबुराम भट्टराई

    जनयुद्ध लम्बिएको भए भारत-चीन पनि सङ्घर्षमा तानिन्थे

    उचित समयमै माओवादी जनयुद्धको बुलेटबाट व्यालेटमा रूपान्तरणको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष नेपालको भारत र चीन जस्ता दुई भीमकाय छिमेकीको बीचमा रहेको...

  • नेपाल राष्ट्र बैंक

    फेरिएको राजनीति, नफेरिएको वित्तीय नीति

    अहिले संविधानले हामीलाई के के भनिरहेको छ? समाजवाद उन्मुख अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने भनेको छ, मौलिक अधिकारहरूमा खाद्यान्नमाथिको अधिकारदेखि रोजगारीको...

 

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • दुई दशकपछि नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ७ प्रतिशत

    केन्द्रिय तथ्यांक विभागले नेपालको आर्थिक वृद्धिदर ६ दशमवल ९४ प्रतिशत पुग्ने प्रक्षेपण गरेको छ। दुई दशकपछि नेपालको आर्थिक वृद्धिदर सबैभन्दा बढी...

  • राजनीतिक संवाद जारी राखेर अगाडि बढ्ने पाँच दलको निर्णय

    पाँच राजनीतिक दलको बालुवाटारमा बसेको बैठकले राजनीतिक संवादलाई जारी राख्दै सहमतिबाटै अगाडि बढ्ने निर्णय गरेको छ। मंगलबार बेलुका प्रधानमन्त्री निवास...

  • यस्तो छ कांग्रेसले सार्वजनिक गरेको 'स्थानीय तह निर्वाचनको घोषणापत्र'

    स्थानीय निर्वाचनका लागि नेपाली कांग्रेसको तयार पारेको चुनावी घोषणापत्र आज मंगलबार सार्वजनिक भएको छ। स्थानीय निर्वाचनको लागि तयार पारिएको घोषणापत्र...

  • चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी

    ओबरमा भारतको हरियो बत्तीको खाँचो

    चिनियाँ अग्रसरताको एक पेटी एक मार्ग (ओबीओआर– ओबर) अर्थात् बेल्ट एण्ड रोड इनिसियटिभको प्रथम अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग शिखर मञ्चको तयारी तीव्र हुँदै...