चीन–नेपाल सहकार्यमा भारत अझै उदार हुनुपर्छ



भारतले नेपाललाई सँधैभरी आफ्नो आँगन सम्झिनु र चीन–नेपाल सहकार्यमा दबाव दिइरहनु न त यथार्थवादी कदम हुनसक्छ न सँधै त्यसो गरिरहनु सम्भव नै छ।

हालै भारतीय सञ्चारमाध्यमले फेब्रुअरी १० मा नेपालले चीनसँग संयुक्त सैन्य अभ्यास गर्ने समाचार प्रकाशित गरे। सो संयुक्त सैन्य अभ्यास अविश्वसनीय देखिएको भारतीय सञ्चारमाध्यमले बताए। तर हालसम्म नेपाल र चीनका तर्फबाट सो समाचारको आधिकारिक पुष्टि भइसकेको छैन। 

भारतीय सञ्चारमाध्यम चीन–नेपाल संयुक्त सैन्य अभ्यासलाई आंशिक रुपमा नेपालमाथि दबाव दिनका लागि बढाइचढाइ गरिरहेका छन्। दक्षिण एसियाका देशलाई भारतले आफ्नो आँगन सम्झिन्छ। त्यसैकारण ती देशहरुले अन्य क्षेत्रका देशसँग गर्ने सहकार्यतर्फ भारतले निकै ध्यान दिन्छ, खासगरी सुरक्षाको मामिलामा।

चीन–नेपाल सहकार्यप्रति भारतको चासो मुख्यगरी नेपालमा चीनको प्रभाव बढ्छ कि भन्ने चिन्ताका कारण हुनेगर्छ। नेपाल निकै महत्वपूर्ण भौगोलिक अवस्थितिमा छ। हिमालय चीन र नेपालको सीमाना हो। यदि चीनले हिमालय पार गरेर नेपालमा उपस्थिति जनाउने हो भने यसले दक्षिण एसियाली उपमहाद्वीपमा आफ्नो प्रत्यक्ष प्रभाव बिस्तार गर्न सक्छ भन्ने कुरामा भारत विश्वस्त छ। यसले भारत र यसको दक्षिण एसियाली रणनीतिमा ठूलो खतरा उत्पन्न गर्नेछ।

तथापि, चीन र नेपालबीचको द्विपक्षीय सहकार्य आफ्ना राष्ट्रिय स्वार्थहरुको रक्षाका लागि हो र यो कुनै तेस्रो पक्षको विरुद्धमा लक्षित छैन। भारतीय अधिकारीहरु, सञ्चारमाध्यम र प्राज्ञिक वृत्तले दुई देशको सुरक्षा सहकार्यलाई बढाइचढाइ गर्नु हुँदैन। ऐतिहासिक रुपमा आर्थिक, साँस्कृतिक, सुरक्षा र राजनीतिको क्षेत्रमा भारत र नेपालबीच उच्च स्तरको अन्तरनिर्भरता रहेको छ। नेपालमाथि भारतको चरम प्रभावलाई बेवास्ता गर्न सकिन्न।

तथापि भारतले नेपाललाई सँधैभरी आफ्नो आँगन सम्झिनु र चीन–नेपाल सहकार्यमा दबाव दिइरहनु न त यथार्थवादी कदम हुनसक्छ न सँधै त्यसो गरिरहनु सम्भव नै छ। प्रथमतः दक्षिण एसियाको क्षेत्रीय परिस्थिति विकास र क्षेत्रीय एकतासँगै परिवर्तन भइसकेको छ। दक्षिणपूर्वी एसियाली एकता बिस्तारै सुदृढ हुँदै गर्दा दक्षिण एसियाको एकता भने पछाडि परिरहेको छ। दक्षिण एसियामा एकताको माग उच्च छ तर भारत एक्लै एकतालाई प्रवद्र्धन गर्न सक्षम छैन। यो सन्दर्भमा यो क्षेत्रभन्दा बाहिरका राष्ट्रले एकतामा सहयोग गर्ने कुरा अपरिहार्य छ।

यो क्षेत्रका धेरैजसो राष्ट्रहरु विकासशील छन्। आर्थिक विकास र जीवनस्तरमा सुधार ल्याउनु तिनीहरुको मुख्य प्राथमिकता हो। चीनको ‘वान बेल्ट वान रोड’ पहल र उसको आर्थिक विकासले चीनसँगको उनीहरुको सहकार्यलाई प्रोत्साहन दिई यी देशका माग पूरा गर्न सक्छ। त्यसैगरी बहुपक्षीय सहकार्य दक्षिण एसियाकै प्रवृत्ति हो। यस क्षेत्रले ब्रिक्स र सार्कजस्ता सहकार्य संयन्त्र देखिसकेको छ। भविष्यमा दक्षिण एसियाले अझ धेरै सहकार्य संयन्त्रलाई स्वागत गर्नेछ। भारतले पनि यो प्रवृत्तिलाई बुझेर त्यस अनुकूल बन्नुपर्छ।

यदि चीन–नेपाल संयुक्त सैन्य अभ्यास भयो भने त्यसले द्विपक्षीय सम्बन्धलाई अझ सुदृढ बनाउने छ। सुरक्षा सहकार्यले आपसी राजनीतिक विश्वासलाई बलियो बनाउन र द्विपक्षीय सहकार्यलाई प्रवद्र्धन गर्न सक्छ। भविष्यमा नेपाल र चीनले सामान्यीकृत र संस्थागत सुरक्षा ढाँचा स्थापित गर्न सक्छन्। त्यसबेलासम्म चीन–नेपाल सम्बन्धले वरिपरिका राष्ट्रहरुका लागि समेत राम्रो उदाहरण कायम गर्न सक्छ। त्यसले दक्षिण एसियाका अन्य राष्ट्रहरुसँग पनि चीनको सहकार्यलाई बढाउँछ।

चीन–नेपाल सहकार्यले एकताको प्रवृत्ति र द्विपक्षीय स्वार्थको कुरालाई पुष्टि गर्छ। भारतका केही मानिस यो सैन्य अभ्यासलाई लिएर निकै संवेदनशील छन् तर द्विपक्षीय सहकार्यले भविष्यमा सुरक्षाको मामिलामा हुने साझेदारीको ढोका खोल्न सक्छ। सुरक्षा सहकार्यको ढोका खोलिसकेपछि द्विपक्षीय सहयोगको मार्ग अझ चौडा हुनेछ। यस्ता सहकार्यको लक्ष्य आफू होइन भन्ने कुरा जब भारतले महसुस गर्छ, आतंकवादजस्ता समस्या समाधानमा सहयोग गर्दै ऊ द्विपक्षीय र त्रिपक्षीय सहकार्यमा अझ बढी सक्रिय हुनेछ।

भारत–नेपाल सम्बन्ध शीतयुद्धको सोचमा सीमित नभई व्यवहारिक दिशातर्फ उन्मुख हुनुपर्छ। यसबीचमा क्षेत्रीय शक्तिका रुपमा भारत दक्षिण एसियाली र त्यसबाहिरका मुलुकहरुसँग सुरक्षा र आर्थिक सहकार्य गर्न अझ खुला हुनुपर्छ। यो भारतको स्वार्थसँग जुध्दैन बरु दक्षिण एसियाको शान्ति र स्थायित्वका लागि यसले सहयोग गर्नेछ।

(सु लिपिङ चाइनिज एकेडेमी अफ सोसल साइन्स अन्तर्गत नेशनल इन्स्टिच्यूट अफ इन्टरनेनल स्ट्राटेजीका दक्षिण पूर्व तथ दक्षिण एसिया मामिला विज्ञ हुन्। चीनको ग्लोवल टाइम्स अँग्रेजी दैनिकमा सोमबार प्रकाशित यो लेख अनलाइन संस्करणबाट भावानुवाद गरिएको हो))

प्रकाशित १२ पुस २०७३, मंगलबार | 2016-12-27 12:28:23

प्रतिकृया दिनुहोस

  • काठमाडौंका पहिलो मेयरमा निर्वाचित जनकमान श्रेष्ठ

    यी हुन् काठमाडौंका पहिलो मेयर

    काठमाडौं महानगरपालिकाको स्थानीय निर्वाचन यतिखेर देशभरिकै चासोको केन्द्रमा छ। काठमाडौंको मेयर पदमा को विजयी होला भन्ने अनुमान चलिरहँदा यही नगरका...

  • मदन भण्डारी

    श्री ५ को सरकारले चाहँदैमा स्थानीय निकाय भंग हुँदैन

    संविधान उल्लंघन भएको छ भन्ने लागेमा, सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता, राष्ट्रिय र साम्प्रदायिक सद्भावनामा आँच पुग्यो भन्ने लागेमा, अधिकार दुरूपयोग...

  • नारायण वाग्ले

    मेरो महानगर सपना

    अबको काठमाडौंको सपना मेयरमा व्यक्त हुन्छ तर मेयरले मात्र केही गर्दैनन्। त्यसका लागि खुला समाजका नागरिक शक्तिहरूले मेयरलाई निरन्तर जवाफदेही बनाउन...

  • सुशील ज्ञवाली

    स्थानीय नेतृत्वलाई पुनःनिर्माणका चुनौती

    स्रोतको व्यवस्थापन अबको पहिलो चुनौती हुन सक्छ। किनभने अब पहिले जस्तो बजेट खर्च नहुने अवस्थाको अन्त्य भएको छ। अर्को जनशक्ति व्यवस्थापन चुनौती हुन...

  • कुलमान घिसिङ

    कमिसन खाएको प्रमाणित भए देश छाड्छु

    नेपाली जनतालाई उज्यालोमा राख्नका लागि प्रयत्न गर्दा चरित्र हत्या गर्ने प्रयास भयो र म यसमा ज्यादै दुःखी छु। म नेपाली जनतासँग के अनुरोध गर्छु भने...

  • रामेश्वर खनाल

    यसरी समृद्ध बन्छ स्थानीय तह

    उद्योगधन्दा बन्द नगर्दा पनि राजनीति हुन्छ। अब हामी त्यस्तो राजनीतितिर जानु पर्छ। सिप भनेको प्रविधि, अनुशासन र तालिमबाटै आउने हो। सिपयुक्त जनशक्ति...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • दलहरुबीच सहमति जुट्न नसक्दा संसद बैठक भोलीसम्मलाई स्थगित

    एकपछि अर्को गर्दै मंगलबार तेस्रोपटक सारिएको व्यवस्थापिका–संसद्को बैठक भोलीसम्मका लागि स्थगित भएको छ। बिहान ११ बजे बोलाइएको बैठक दिउँसो ३ बजे हुँदै...

  • घरदैलो कार्यक्रममा निरुपमा यादव

    काठमाडौं मधेसलाई माया गर्छः निरुपमा यादव

    नेवार समुदायको बाहुल्य रहेको काठमाडौं महानगरपालिकाको उपमेयर पदमा उम्मेदवारी दिँदा निरुपमा यादव केही हच्किएकी थिइन्। उनी संलग्न साझा पार्टी पनि नयाँ...

  • विराटनगर र वीरगन्ज अब महानगर, मधेसमा थपिए २२ स्थानीय तह

    मन्त्रिपरिषद् बैठकले स्थानीय तहको संख्या बढाउने निर्णय गरेको छ। स्थानीय तहको संख्या र सीमानामा हेरफेर गर्दै सरकारले तराईका २ उपमहानगरलाई महानगर र...

  • नयाँ मेयरलाई २० बर्ष पुरानो गाडी

    पोखरा आउने विशिष्ट पाहुना र नगरपालिकाका कार्यकारीले यो गाडी प्रयोग गर्थे। ‘निसान कम्पनीको जापानी प्याट्रो गाडी नयाँ मेयरका लागि व्यवस्था गरेका...