फरक धार

सामूहिकताले बनाउँछ मात्र हैन डस्छ पनि



सामूहिक सहकार्य विकृतरुपमा प्रयोग हुँदा चाहिँ प्रणालीलाई नै दुषित बनाउँदो रहेछ। उदाहरणका लागि सिन्डिकेट र पक्षपात।

अल्ट्रा म्याराथन धाविका मीरा राई नेसनल ज्योग्राफिक समाजको सहासिक वर्ष व्यक्ति–२०१६ हुने पक्कापक्की छ। मनोनयनमा परेका १० मध्ये राईको खातामा नै सबैभन्दा बढी अनलाइन मत परेको छ। अघिल्लो वर्ष पनि नेपाली चेली पासाङ ल्होमु शेर्पा ‘अकिता’ ले यो उपाधि प्राप्त गरेकी थिइन्।

मतदानबाट हुने भारतीय रियालिटी टेलिजिन शोको प्रतिस्पर्धाामा नेपालीहरु विजयी भएका छन्। तीमध्ये भारत, दार्जिलिङका प्रशान्त तामाङ र यता बुटवलकी तेरिया मगरको नाम उदाहरणको रुपमा लिन सकिन्छ। सन् २००७ को इन्डियन आइडलको प्रतिस्पर्धामा तामाङले उनको निकटवर्ती अमित पलभन्दा ७ करोड बढी मत ल्याएर विजयी भएका थिए। संगीत र गीतका पारखीहरुले तामाङको भन्दा पलको स्वरलाई मन पराएका थिए। तर मतको कारण तामाङ त्यस सालको इन्डियन आइडल भए।

सन् २०१४ को ‘डान्स इन्डिया डान्स’ रियालिटी शोको ताज बुटवलकी तेरिया फौजा मगरले हात पारिन्। यो प्रतिस्पर्धामा पनि तेरियाले बढी मत प्राप्त गरेकीले नै उनले एक से एक भारतीय नृत्य–सहभागीलाई पछारिन्। र, पछिल्लो ‘झलक दिखला जा’ को नृत्य प्रतिस्पर्धामा अन्तिम चरणमै पुगेकी छिन्। यो प्रतिस्पर्धामा पनि भारतीय प्रतिस्पर्धीहरुलाई पछि पार्न मगरले आफ्नो फेसबुकबाट मत मागिरहेकी छिन्।

तीन वर्षअगाडिको ‘डान्स इन्डिया डान्स’ प्रतिस्पर्धामा जस्तै ‘झलक दिखला जा’ को ताज प्राप्त गर्न पनि भारतका नेपाली र नेपालीको दह्रो समर्थन पाउने अपेक्षा तेरियाले गरेकी होलिन्। नेपालीहरु मनकारी छन् र गैह्र नेपालीहरुलाई पछार्न सामूहिक सहकार्य दह्रो गर्छन् भन्ने अल्ट्रा म्याराथन धाविका राईको पक्षमा मत बटुल्न अभियान नै चलाएबाट स्पष्ट हुन्छ। राईलाई २०१६ को नेसनल ज्योग्राफी साहसिक व्यक्ति बनाउनका लागि नेपालमा सामाजिक अभियान र हङकङका नेपालीहरुले ‘मीरा राई’ अभियान नै चलाए।

सन् २०१४ मा डान्स इन्डिया डान्समा मगरलाई विजयी बनाउन सीमा क्षेत्रका नेपालीहरुले पैसा उठाई एसएमएस मत हाले। दार्जिलिङ, आसाम, देहरादून र वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीहरुले ‘नेपाली चेली तेरियालाई विजयी गराऔँ’ भन्दै प्रभावकारी अभियान नै चलाए। प्रशान्त तामाङको लागि त काठमाडौँ, धरान, बुटवल, पोखरा, नेपालगञ्ज र धनगढी नै तातेको थियो। नेपालीभाषी भारतीयहरु पनि लामालाई इन्डियन आइडल बनाउन त्यसबेला सक्रिय भए। यही कारण विजयपछि तामाङले नेपाली टोपी लगाई सबै नेपालीको शिर उच्च बनाए। त्यो प्रतिस्पर्धाको अन्तिम प्रदर्शनी टेलिभिजनमा हेर्नका लागि काठमाडौँका रेष्टुरेन्टहरुमा रात्री पार्टीको आयोजना गरिएको थियो। टेलिभिजनको पर्दामा तामाङले नेपाली टोपी लगाउनासाथ रात्री पार्टीहरुमा ‘यो नेपाली शिर उचाली’ भन्ने गीत गाइएको थियो भने उता, आइडलको स्टेजमा चाहीँ तामाङले ‘वीर गोरखाली’ भन्ने गीत गाएर मतदाताको ऋण चुकाए।

सन् २०१५ को नेसनल ज्योग्राफी साहसिक व्यक्ति पासाङको मतदान अवधिमा भने सञ्चारमाध्यममा त्यति चर्चा भएन। तर उनले गोरखा भूकम्प पीडितलाई चाहिँ अधिक सहयोग गरिन्। उनी राहत लिएर सिन्धुपाल्चोक र रसुवाका तामाङ गाउँहरुमा पुगिन्। अब मीरा राईले मतदाताहरुले लगाएको गुण कसरी तिर्लिन, हेर्न बाँकी नै छ। विश्वास छ, केही गर्छिन्, तर तेरिया र तामाङले चाहिँ गुण तिर्न खासै केही गरेनन्। अब यो वर्षको ‘झलक दिखला जा’ मा विजयपछि केही गर्लिन्। तामाङले त इन्डियन आइडलपछि कर्मभूमि नेपाललाई नै बनाई चलचित्रमा अभिनय पनि गरे।

यी माथिका उदाहरणबाट थाहा हुन्छ, नेपालीहरु सामूहिक सहकार्यमा अग्रपंक्तिमै छन्। नेपालीहरुको मान राख्न सामूहिक सहकार्य मार्फत प्रतिस्पर्धा गर्छन्। मीरा राई नेपाली चेली भएकोले उनलाई साहसिक व्यक्ति बनाउन सामूहिक सहकार्य गर्न नेपाली र नेपालीभाषी सबै गोलबन्द भए। सामूहिक रुपमै सामाजिक सञ्जालहरु र सञ्चारमाध्यमहरुलाई परिचालन गरियो। नेपालीहरुको रगतमै सामूहिक सहकार्य भएकोले सामूहिक रुपमै प्रशान्त तामाङलाई इन्डियन आइडल बनाइयो।

सामूहिक सहकार्य नेपालीको मौलिक सँस्कृति हो। पहिले–पहिले जीविकोपार्जन र समस्या समाधानका लागि सामूहिक सहकार्य हुन्थ्यो। अर्मपर्व, जन्त–मलामी र सरसापटी जस्ता कुराहरु परम्परागत रुपमा सामुहिकताका प्रमाण र अनुक्रमहरु हुन्।

उत्पादन प्रणालीको रुपमा सामूहिक सहकार्य जनजातिबीच जीवन्त छ। खेतीपाती, गोरेटो, धारापानी, कुलोकुलेसो बनाउँदा अहिले पनि धेरै ठाउँमा ‘पर्म’ भन्ने सामूहिक सहकार्य गरिन्छ। भूकम्पबाट भत्किएको घर निर्माण गर्न रसुवामा नगदभन्दा पर्म बढी प्रभावकारी हुन्छ। यही प्रणाली मतदानमार्फत कुनै नेपालीलाई विजयी गराई नेपाली पहिचानलाई उच्च बनाउन प्रयोग भइरहेको छ।

सामूहिक सहकार्य विकृतरुपमा प्रयोग हुँदा चाहिँ प्रणालीलाई नै दुषित बनाउँदो रहेछ। उदाहरणका लागि सिन्डिकेट र पक्षपात। आफ्नो समूहको हितको रक्षा गर्न सिन्डिकेट प्रणाली लागु हुँदा किसानजस्ता सर्वसाधारण मारमा परेका छन्। आफ्ना निकट अर्थात् जात, लिंग र भौगोलिक समूहको पक्षपोषण गर्दा सेवाको गुणस्तर खस्किरहेको मात्र होइन, न्याय पनि मरिरहेको छ। नेपाली समाजमा विद्यमान अर्को पाटो अर्थात् यो कलुष पक्षको फैलावट कहालिलाग्दो छ। यो रोग सञ्चारमाध्यमहरु पनि व्यापक भैरहेको छ। साह्रै निष्पक्ष हुनुपर्ने सञ्चारमाध्यममा विरोधी विचार सञ्चार हुन नदिने चर्को सिन्डिकेट हावी भएकै कारण सामाजिक सञ्जाल दिनानुदिन लोकप्रिय भएको हो।

सामूहिक सहकार्यमा आपसी बुझाई, सहयोगीपन र क्षमता सबल हुँदा मात्र त्यो सहकार्य प्रभावकारी हुन्छ भन्ने समाजशास्त्रीय व्याख्या छ। मीरा राई, पासाङ ल्होमु, तेरिया मगर र प्रशान्त तामाङको पक्षमा उभिन सामूहिक सहकार्य गर्दा आपसी बुझाई, सहयोगीपन र क्षमता पक्ष सबल भएकै कारण त्यो सहकार्य सफल भएको हो। उदाहरणको लागि तेरियासँग राम्रो नृत्य गर्ने क्षमता नभएको भए, प्रशन्तसँग राम्रो स्वर नभएको भए र मीरा तथा पासाङसँग दौडन सक्ने क्षमता नभएको भए नेपाली सामूहिक सहकार्यको अर्थ नहुने निश्चित छ। त्यसैले लिंग र जातको पक्षमा बोल्नेहरुले क्षमता नबनाएसम्म सामूहिक सहकार्य प्रभावकारी हुँदैन भन्ने बुझ्न ढिलाई गर्नु हुँदैन।

 

प्रकाशित १० पुस २०७३, आइतबार | 2016-12-25 11:20:58

प्रतिकृया दिनुहोस

  • गोर्खाल्याण्ड माग्दै दार्जिलिङका प्रदर्शनकारी

    गोर्खाल्याण्ड चाहिने चार कारण

    तीनतर्फ अन्तर्राष्ट्रिय सीमा (पूर्वमा भुटान, पश्चिममा नेपाल, दक्षिणमा बंगलादेश र उत्तरमा केही पर चीन) रहेको यो संवेदनशील भूगोललाई नाजुक अवस्थामा...

  • हजार वर्षदेखि लडिरहेको छ मधेस

    नान्यदेवको पालादेखि पृथ्वीनारायण शाहको उदय हुनुपूर्वसम्म तिरहुत र नेपाल उपत्यकाबीच संघर्ष चलिरह्यो। यो संघर्षको बीचमा पश्चिमको खस राज्यले नेपाल...

  • सोसल साइन्स वहाका अनुसन्धान पुस्तक सार्वजनिक गरिँदै

    नेपाल-अध्ययनमा 'अन्तर्राष्ट्रिय स्तर' भनेको के हो?

    नेपालमा बेलाबेलामा हुने बहसहरूमा अक्सफोर्डमा यस्तो–यस्तो हुन्छ, हामीले नेपालमा यस्तो गर्न सकेका छैनौं भन्ने खालका बहस सुन्न पाइन्छ। अथवा अक्सफोर्ड,...

  • खेतीमा व्यस्त मधेसी किसान

    तथ्याङ्कमा यस्तो छ तराई–मधेस

    तराईका जिल्लाबाट प्राकृतिक साधन र स्रोतबाट रोयल्टी अन्य जिल्लाभन्दा अपेक्षाकृत कम रहेको छ। जल–सम्पदा जसलाई ‘सेतो सुन’ भनिन्छ। त्यसको स्रोत हिमाली र...

  • स्थानीय निर्वाचन २०७४

    चुनावी घोषणापत्रमा प्रमुख दलका रङ्गीन सपना

    स्थानीय विकासका नाममा रेल कुदाउने सपना बाँड्नु कति उचित हुन्छ? कर्णालीको सिमिकोट गाउँपालिकाले कहाँदेखि कहाँसम्म रेल मार्ग बनाउने? काठमाण्डूमा चालु...

  • प्रदीप गिरी

    सात सालमा कांग्रेसले किन हतियार उठायो?

    चीन स्वाधीन भएको दुई चार महिनामै तिब्बतमा लालसेना आइपुग्यो। लालसेना तिब्बत पुगेको मितिको अघिल्लो दिनसम्म नेपाली कांग्रेसको गतिविधि र लालसेना त्यहाँ...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • दार्जिलिङमा गोर्खाल्याण्ड माग गर्दै प्रदर्शनकारी

    के हुँदैछ दार्जिलिङमा?

    मात्र ३१५० वर्गकिमी क्षेत्रफल र २० लाखभन्दा कम जनसंख्या भएको दार्जिलिङ उपमहाद्वीपमा एक थोप्लो मात्रै हो। तर यसको रणनीतिक महत्व भौगोलिक अवस्थितिमा...

  • क्रान्तिका तीन उद्गम–थलोमा चुनावी दौड

    हरेक इतिहाससँग तिथिमिति हुन्छन् तर तिथिमिति मात्रै हुँदैनन्। त्यसमा पात्र र भू–क्षेत्रले बनाएको बिम्ब पनि हुन्छ। राजनीतिक दलहरूको इतिहाससँग पनि...

  • खेलराज पाण्डे

    बुटवलको चुनावी खेलमा खेलराजले गोल हान्लान्?

    आसपासका अरू नगरमा पार्टीका जिल्ला सचिव, पूर्वजिल्ला उपसभापति र क्षेत्रीय सभापति मेयरका उम्मेदवार छन्। उनीहरूभन्दा पदीय हिसाबले जुनियर खेलराज पाण्डे...

  • फाइल

    दबाबमा कांग्रेसका शीर्ष नेता, को कहाँ छन् सक्रिय?

    कांग्रेसकी कोषाध्यक्ष सीतादेवी यादव भने काठमाडौंमै आराम गरिरहेकी छिन्। अस्वस्थ रहेकी यादव असार १४ मा हुन लागेको दोस्रो चरणको स्थानीय तह निर्वाचनका...