दुर्लभ पत्र जहाँ भानुभक्तले १२ वर्षे छोरालाई भनेका छन्, कि पढ् कि मर्


कुरा एक सय ४९ वर्ष अघिको न पर्यो। शैक्षिक र सामाजिक मूल्य र मान्यताका आयाम पक्कै पनि अहिलेको भन्दा फरक थिए। त्यतिबेला आदिकवि भानभक्त आचार्यले लेखेको एउटा घरेलु पत्र तत्कालिन अवस्था बुझ्न एक हिसवाले काफी छ।

नेपालखबरले फेला पारेको सो पत्रको प्रतिलिपीमा आदिकविले आफ्नो जन्मस्थान तनहुँ रम्घाबाट काठमाडौं आएका बेला घरमा रहेका १२ वर्षे छोरा रमानाथ आचार्यको पठनपाठनको चासो र चिन्ता प्रकट गरिएको छ। २०१८ सालमा कविराज नरनाथ शर्माद्वारा लिखित ‘भानुभक्त आचार्यको जीवन चरित्र’ नामक पुस्तकमा दाबी गरिए अनुसार भानुभक्तको फेला परेको पहिलो हस्ताक्षर स्वरुपको सो पत्रमा उनले पुत्रलाई सम्बोधन गर्दै लेखेका छन्–

‘उप्रान्तः पढ्दैनस् भन्दा सुन्दछु, मेरा कढापरि जति उम्लंछस्, ञहाँबाट म क्या गरुँ. म तांहा आयापछि तैंले नपढेको ठहराञा भन्या वावै तेरा ज्यानको आसा नराषि लात् मान्र्याछु. कि तैले मर्नु पर्ला. कि मरि सुख पाउँन्याछस् कि पढि खुख पाउँन्इाछस्. यो बुझ् कि तैंले मर्नु कि पढ्नु...’

पत्र पढ्दा भानुक्तमा छोराको अध्ययनलाई उनले सर्वोपरी ठानेको देखिन्छ। नेपालको शिक्षा प्रणाली त्यतिवेला अहिलेको जस्तो आधुनिक थिएन। गुरु राखेर शास्त्र र ज्योतिष पढ्ने चलन थियो। पिँढी शिक्षा पनि अस्तित्वमा थियो। गुरुले मात्र होइन अभिभावकले पनि आफ्ना सन्तानलाई शारिरिक दण्ड दिएर, धम्क्याएर समेत पढ्न लगाउने चलन त हुने भइहाल्यो। त्यसैले होला, भानुभक्तले लेखेको यो पत्रमा छोरालाई लात हान्ने र मर्नेसम्मको कुराको चर्चा गरेका छन्।

त्यतिबेला त्यसैले भानुभक्तले पत्रमा छोराको घोकन्ते शिक्षाको कुरा उठाएका छन्। घरमा रहेकी श्रीमती अर्थात् रमानाथकी आमालाई समेत यो पत्र पढेर छोरालाई साँझ विहान लात मारेर घोक्न लगाउनु भन्ने आदेश भानुभक्तको छ। उनले लेखेका छन्–

‘आमाले पनि यो चिठि हेरि– सांझ बेहान तँलाई लात मारि घोकन लगावोस्. आज तेरि आमाको चेत आएनन् र तँलाई षेलन दियी भन्या मैले लात् मारि मर्नान्तको तमासा हेर्लि हे वावै. पढिनस् भन्या तोरे जिउ खंज गराइ छोडुला, रतिजति तेरो माया मान्या छैन. सो जानी तेरि आमाले तंलाई अर्दमा राषि घोकाउनु तैले घोकनु. आजसंम कति पढिस् ञहांसंम पाठ पुरयाको छु भनि लेषि पठा. अघिपढ्याको पनि विर्सिस् कि आउंछ, तेरा हातले लेषि पठा. नहि भन्या तेरो ज्यान सवुदराषन्या छैन’

आदेशात्मक र धम्कीपूर्ण भाषा अभिव्यक्त भएको यो पत्रको अन्तिममा भानुभक्तले आफ्नी धर्मपत्नीलाई छोराको पठनपाठनको अवस्था नसुर्धेमा पत्र लेखिएको महिनाभित्रै उसलाई मान्छेको हिल्ला लगाएर काठमाण्डौंमा आफूसँग पठाइदिन पनि आग्रह गरेका छन्। भनेका छन् –

‘ताहां पढ्दैन भन्या मानिसका साथलाइ मंसिरभित्रै ञाहां पठाइदे, म आउंदा सगै लिआंउंला. ञाहीं पढाउंछु. तांहि पढ्छ भने बढिया हो’

(यो पत्र भानुभक्तले १९१५ साल मंसिरमा छोरा रमानाथलाई लेखेका हुन्)

 

प्रकाशित ८ पुस २०७३, शुक्रबार | 2016-12-23 13:08:55

प्रतिकृया दिनुहोस

  • चीनमा पत्थरमा पर्यटन

    जलले तन, सत्यले मन, अभ्यासले ज्ञान अनि ज्ञानद्वारा बुद्धि शुद्ध हुन्छ भनिन्छ। त्यसैले मन्दिरजस्ता पवित्र स्थलमा बिना चोखोनिती जानु हुँदैन भनिन्छ।...

  • कवि विमल निभा

    यो गाउँको नाम रामगढवा हो

    मधेस परिवेश र किसान चेतनाका दृष्टिले कवि विमल निभाको तीन दशक पुरानो कविता उल्लेखनीय रचना हो। २०३७ सालमा लेखिएको अर्थात् आजभन्दा ३७ वर्ष पुरानो यस...

  • उपन्यासकार अरुन्धती रोय र उनको नयाँ उपन्यास मिनिस्ट्री अफ अटमस्ट ह्यापिनेस

    भारतीय (अ)लोकतन्त्रको कोलाज

    चिहानबाट सुरू भएको उपन्यासको यात्रा चिहानमै आइपुगेर अर्को सुरूवात गरेर टुंगिन्छ। कथा सुरू हुँदा घाम डुब्न लागेको छ तर उज्यालो बाँकी छ। यस्तो लाग्छ,...

  • काठमाडौं घण्टाघर

    कोलाहल सहरको घण्टाघर

    साला, यो सहरमा अहिले आएको मान्छेले को स्वदेशी चिनेन, को विदेशी चिनेन। कुन भाषा हाम्रो, कुन अर्काको त्यो पनि चिनेन। हाम्रो भेषभुषा चिनेन। हाम्रो...

  • बियर गिलासमा बाक्लो दही

    हिमाल देखिँदैन पटक्कै। नदी बग्दैन यता। फूलको बगान छैन। न खेल्ने ठुलो चहुर छ। न ठुलो बस्ती नै। यहाँ त्यस्तो प्रसिद्ध तीर्थस्थल पनि छैन। यहाँ...

  • महेश कोर्मचा

    ‘सात सालको क्रान्ति हाम्रै घरबाट सुरु भएको थियो’

    ‘सात सालको क्रान्ति हाम्रै घरबाट सुरु भएको थियो’, महेशले सुनाए, ‘हजुरबुवाले सात नाल बन्दुक पड्काएर ४९ वटा जनावरको बली दिनुभएको थियो क्रान्ति सुरु...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • दर्जन देशबाट चामल आयात, वर्षेनि सकिन्छ २३ अर्ब

    वर्षेनि दर्जन देशबाट चामल आयात गरी २३ अर्ब सिध्याइने नेपालमा तीन वर्षभित्र आत्मनिर्भर हुने सरकारी योजना अघि सारिएको छ। नेपालमा खासै उत्पादन नहुने...

  • नेपालखबर हङकङका सम्पादक जेवी पुन मगर

    हङकङ सम्पादक पुनमाथि आक्रमण प्रयास, ज्यान लिने धम्की

    हङकङमा बसोबास गर्ने स्याङजाका कोमल गुरुङले नेपालखबर हङकङ संस्करणका सम्पादक जेवी पुन मगरमाथि हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा बुधबार आक्रमण प्रयास...

  • कुन दल होला पहिलो? यस्तो छ कांग्रेस, एमाले र माओवादी लेखाजोखा

    दोश्रो चरणको निर्वाचनमा पनि तीन प्रमुख राजनीतिक दलहरु नेपाली कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रका उम्मेदवारबीच नै प्रतिष्पर्धा हुने निश्चित छ।...

  • भारतले ‘गल्ती नसच्याएसम्म’ चीनले नाथुला नाका नखोल्ने

    ‘भारतीय तीर्थयात्री नाथुला नाका हुँदै समयमै तिब्बत पुग्न नसक्नुको जिम्मा भारतले लिनुपर्छ’, प्रवक्ता लुले बेइजिङमा भने, ‘कहिले खुल्छ भन्ने कुरा...