फोक्सो जोगाउने कसरी?

१० जना धुमपान गर्नेहरुमध्ये ८ जनालाई फोक्सोको क्यान्सर हुने सम्भावना


शरिरमा देखिने बिभिन्न किसिमका क्यान्सर मध्येमा फोक्सोको क्यान्सर सबैभन्दा बढी पाइने क्यान्सर हो, महिला र पुरुष दुवैमा यो क्यान्सरबाट हुने मृत्युको प्रमुख कारण रहँदै आएको छ। फोक्सोका कोषहरुको असामान्य वृद्धि भएर तिनले आफ्नो चरित्रमा परिवर्तन ल्याउन थालेपछि फोक्सोको क्यान्सर हुन्छ।

फोक्सोको क्यान्सर प्राथमिक वा माध्यमिक दुई प्रकारको हुन्छ। फोक्सोको प्राथमिक क्यान्सर फोक्सोकै कोषहरुबाट जन्मन्छ भने माध्यमिक क्यान्सर शरीरका अन्य अंगबाट प्रसारित भएर फोक्सोमा आइपुग्छ।

फोक्सोको क्यान्सरलाई सामान्य रुपमा साना कोषबाट हुने क्यान्सर र साना कोषबाट नहुने क्यान्सर गरी दुई भागमा वर्गीकरण गरिएको छ। साना कोषबाट नहुने क्यान्सर बढी फैलिएको पाइन्छ जसलाई एडिनो कार्सिनोमा, स्क्वामस सेल कार्सिनोमा र लार्ज सेल कार्सिनोमा गरी तीन उपवर्गमा विभाजन गरिएको छ।

क्यान्सरको जोखिम र कारणहरु :

  • धुमपान : धुमपान नै फोक्सोको क्यान्सरको प्रमुख कारक तत्व मानिएको छ। हरेक १० जना धुमपान गर्नेहरु मध्ये ८ जनालाई फोक्सोको क्यान्सर हुने सम्भावना रहन्छ। यहाँसम्म कि आफुले चुरोट नपिउने तर चुरोट पिउनेको संसर्गमा लामो समयसम्म रहनेलाई समेत फोक्सोको क्यान्सरको खतरा हुन्छ।
  • विकिरणको संसर्ग : उपचारमा प्रयोग गरिने एक्स रे लगायतका रेडियोलोजिकल परिक्षणका क्रममा निस्कने विकिरण तथा शरिरका अन्य भागका क्यान्सरहरूमा गरिने विकिरण चिकित्साको साइड इफेक्टका कारणपनि फोक्सोको क्यान्सरहुने जोखिम रहन्छ। 
  • वातावरणीय विषादिसँगको संसर्ग : अभ्रक, राडोन, आर्सेनिक आदि बिषादिहरुको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष सम्पर्कमा लामो समयसम्म रहनेहरुमा  फोक्सोको क्यान्सरहुने जोखिम रहन्छ। 
  • पारिवारिक इतिहास : क्यान्सर वंशानुगत रुपमा नसर्ने भए पनि परिवारका अग्रज सदस्यहरु बाबु बाजेमा फोक्सोको क्यान्सर भए यो रोग लाग्ने सम्भावना बढाउँछ।
  • एचआइभी संक्रमणले पनि फोक्सोको क्यान्सरको खतरा बढाउँछ।

फोक्सोको क्यान्सरले शुरुको अवस्थामा विरलै मात्र आफ्नो लक्षण देखाउँछ। जब लक्षण देखिन्छ तब क्यान्सर थप जटिल अवस्थामा पुगिसकेको हुन्छ। त्यसैले यी लक्षण देखिनासाथ डाक्टरको सल्लाह लिई हाल्नु जरुरी हुन्छ।

फोक्सोको क्यान्सरका लक्षणहरु यस प्रकार छन्।

  • लामो समय देखि निरन्तर र स्थाई रुपमा खोकी रहनु
  • सास फेर्दा असजीलो हुनु वा खर्खराहट हुनु
  • खोक्दा खकारमा रगत देखिनु
  • छाती दुख्नु : बोधो, कडा र घोचे जस्तो
  • आवाजमा धोद्रोपन आउनु
  • बिनाकारण थकान महशुष हुनु
  • तौल अस्वभाविक रुपमा घट्दै जानु र तौलमा कमी आउनु
  • औंलाका टुप्पाहरु सुन्निएजस्ता भएर कडा हुनु

फोक्सोको क्यान्सरले गाँज्दै जाँदा र क्यान्सर फोक्सो बाहेकका अन्य अंगहरुमा पनि फैलँदै जाँदा देखिने लक्षणहरुः

  • काँध दुख्नु, पाखुरा वा घाँटी दुख्नु
  • हाड दुख्नु
  • आँखाका परेला गह्रौ हुनु
  • दृष्टि धमिलो हुनु
  • हातका मांसपेशी कमजोर हुनु
  • अनुहार सुन्निनु

क्यान्सर फोक्सोबाट बाहिर फैलँदै कलेजो, हाड तथा एड्रेनल ग्रन्थी र मस्तिष्कमा समेत पुग्न सक्छ। मस्तिष्कमा फैलिएको क्यान्सर ले टाउको दुख्ने, दृष्टि कमजोर हुने तथा पक्षाघात हुने सम्भावना हुन्छ।

प्यारानियोप्लास्टिक सिंड्रोम : जब फोक्सोको क्यान्सरले सोझै ट्युमर वा यसको मेटास्टेसिससँग सम्बन्धित भएको लक्षण देखाउँदैन। जस्तो कि मांसपेशीमा हुने कमजोरी, सोडियमको मात्रा मा गिरावट वा क्याल्शियमको स्तरमा वृद्धि, रगतमा फाल्सा पर्ने आदि।

उपचारका विकल्पहरु : शुरुशुरुमा फोक्सोको क्यान्सर लक्षणरहित हुन्छ। जब शरीरमा कुनै असामान्य अवस्था देखिन्छ तब मात्र हाम्रो ध्यान जान्छ। त्यो बेलामा शंका लागेर फोक्सोको एक्स–रे गर्दा ३ सेमी वा त्यो भन्दा सानो गिर्खो देखिन सक्छ। त्यसपछि रोगको अवस्था हेरेर डाक्टरले आवधिक सीटी स्क्यान गर्ने कि शल्यक्रिया नै गर्ने (उच्च जोखिम देखिएमा) निश्चय गर्ने छन्।

यदि माथिका लक्षणहरु देखिएमा तुरुन्त डाक्टरको परामर्श लिनु उपयुक्त हुन्छ। डाक्टरले फोक्सोको क्यान्सरको शंका लागेमा यि परीक्षणका लागि सल्लाह दिन्छन्।

  • छातीको एक्स–रे, रक्त परीक्षण।
  • सीटी स्क्यान, पिइटी स्क्यान, एमआरआई, बोन स्क्यान : क्यान्सरको फैलावट जाँच्नका लागि
  • बायोप्सी : क्यान्सर प्रभावित तन्तु को परीक्षण। सो तन्तु छातीमा सियोद्वारा कोपेर वा ब्रोन्कोस्कोपी वा शल्यक्रियाबाट निकाल्न सकिन्छ।

स्थान, प्रकार तथा क्यान्सर को चरण का आधार मा तपाईको सामान्य उपचारका विकल्पहरु निर्धारण गरिन्छन्। ती यसप्रकार हुन सक्छन्।

  • शल्यक्रिया : क्यान्सर शुरु को अवस्था मै रहेछ भने शल्यक्रिया गरेर क्यान्सर भएको भाग हटाइन्छ।
  • विकिरण चिकित्सा : यदि क्यान्सर अरु अंगहरुमा फैलिसकेको छैन भने क्यान्सरकोष मार्नका लागि यो उपाय अपनाइन्छ।
  • केमोथेरापी : विभिन्न प्रकारका औषधिहरुको संयोजन गरेर शल्यक्रिया अगाडि वा पछाडि यो चिकित्साको उपयोग गरिन्छ। यसलाई शरीरका अन्य अंगमा फैलिएका क्यान्सरको उपचारमा पनि प्रयोग गरिन्छ।  

रोकथाम: धुमपान नगर्नु तथा धुमपान गर्नेबाट टाढा रहनु फोक्सोको क्यान्सरबाट बच्ने सबैभन्दा राम्रो उपाय हो। धुमपान गरिरहेको अवस्थामा पनि धुमपान छाड्न सक्ने हो भने मात्र पनि फोक्सोको क्यान्सर हुने सम्भावनामा निकै कमी आउँछ।

प्रकाशित १ पुस २०७३, शुक्रबार | 2016-12-16 16:07:27
author photo

विनोद अधिकारी ग्राण्डी अन्तर्राष्ट्रिय अस्पतालका संचार तथा जनसम्पर्क व्यवस्थापक हुन्

विनोद अधिकारीबाट थप


प्रतिकृया दिनुहोस

  • चीनमा पत्थरमा पर्यटन

    जलले तन, सत्यले मन, अभ्यासले ज्ञान अनि ज्ञानद्वारा बुद्धि शुद्ध हुन्छ भनिन्छ। त्यसैले मन्दिरजस्ता पवित्र स्थलमा बिना चोखोनिती जानु हुँदैन भनिन्छ।...

  • कवि विमल निभा

    यो गाउँको नाम रामगढवा हो

    मधेस परिवेश र किसान चेतनाका दृष्टिले कवि विमल निभाको तीन दशक पुरानो कविता उल्लेखनीय रचना हो। २०३७ सालमा लेखिएको अर्थात् आजभन्दा ३७ वर्ष पुरानो यस...

  • उपन्यासकार अरुन्धती रोय र उनको नयाँ उपन्यास मिनिस्ट्री अफ अटमस्ट ह्यापिनेस

    भारतीय (अ)लोकतन्त्रको कोलाज

    चिहानबाट सुरू भएको उपन्यासको यात्रा चिहानमै आइपुगेर अर्को सुरूवात गरेर टुंगिन्छ। कथा सुरू हुँदा घाम डुब्न लागेको छ तर उज्यालो बाँकी छ। यस्तो लाग्छ,...

  • काठमाडौं घण्टाघर

    कोलाहल सहरको घण्टाघर

    साला, यो सहरमा अहिले आएको मान्छेले को स्वदेशी चिनेन, को विदेशी चिनेन। कुन भाषा हाम्रो, कुन अर्काको त्यो पनि चिनेन। हाम्रो भेषभुषा चिनेन। हाम्रो...

  • बियर गिलासमा बाक्लो दही

    हिमाल देखिँदैन पटक्कै। नदी बग्दैन यता। फूलको बगान छैन। न खेल्ने ठुलो चहुर छ। न ठुलो बस्ती नै। यहाँ त्यस्तो प्रसिद्ध तीर्थस्थल पनि छैन। यहाँ...

  • महेश कोर्मचा

    ‘सात सालको क्रान्ति हाम्रै घरबाट सुरु भएको थियो’

    ‘सात सालको क्रान्ति हाम्रै घरबाट सुरु भएको थियो’, महेशले सुनाए, ‘हजुरबुवाले सात नाल बन्दुक पड्काएर ४९ वटा जनावरको बली दिनुभएको थियो क्रान्ति सुरु...

विचार

सुखद शुक्रबार

ब्लग

प्रविधि

रोचक

NepalKhabar Tweets

विशेष

  • दर्जन देशबाट चामल आयात, वर्षेनि सकिन्छ २३ अर्ब

    वर्षेनि दर्जन देशबाट चामल आयात गरी २३ अर्ब सिध्याइने नेपालमा तीन वर्षभित्र आत्मनिर्भर हुने सरकारी योजना अघि सारिएको छ। नेपालमा खासै उत्पादन नहुने...

  • नेपालखबर हङकङका सम्पादक जेवी पुन मगर

    हङकङ सम्पादक पुनमाथि आक्रमण प्रयास, ज्यान लिने धम्की

    हङकङमा बसोबास गर्ने स्याङजाका कोमल गुरुङले नेपालखबर हङकङ संस्करणका सम्पादक जेवी पुन मगरमाथि हङकङ अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा बुधबार आक्रमण प्रयास...

  • कुन दल होला पहिलो? यस्तो छ कांग्रेस, एमाले र माओवादी लेखाजोखा

    दोश्रो चरणको निर्वाचनमा पनि तीन प्रमुख राजनीतिक दलहरु नेपाली कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रका उम्मेदवारबीच नै प्रतिष्पर्धा हुने निश्चित छ।...

  • भारतले ‘गल्ती नसच्याएसम्म’ चीनले नाथुला नाका नखोल्ने

    ‘भारतीय तीर्थयात्री नाथुला नाका हुँदै समयमै तिब्बत पुग्न नसक्नुको जिम्मा भारतले लिनुपर्छ’, प्रवक्ता लुले बेइजिङमा भने, ‘कहिले खुल्छ भन्ने कुरा...